Veelgestelde vragen Deltaprogramma en deltacommissaris
Hier vindt u de meest gestelde vragen over het Deltaprogramma en de deltacommissaris. Door op een vraag te klikken krijgt u het antwoord.
1. Wat is het Deltaprogramma?
Het Deltaprogramma moet Nederland beschermen tegen hoogwater en zorgen voor voldoende zoetwater. Rijksoverheid, provincies, gemeenten, waterschappen werken hierin samen. Ook maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven hebben inbreng in het programma. Jaarlijks wordt op Prinsjesdag de jaarlijkse rapportage over het Deltaprogramma met de planning voor de komende jaren aan de Tweede Kamer aangeboden.
Naar boven
2. Wat staat er in het Deltaprogramma?
In het Deltaprogramma gaat het om het op orde krijgen van de huidige veiligheid en om de voorbereiding op de toekomst. En daarbij de juiste maatregelen te nemen voor een veilig en aantrekkelijk Nederland met voldoende zoetwater.
Er worden vijf deltabeslissingen voorbereid, die voor 2015 worden voorgelegd aan het kabinet. Deze beslissingen gaan over de veiligheid van onze belangrijkste dijken en andere waterkeringen, over de beschikbaarheid en verdeling van zoetwater, over het peil van het IJsselmeer, over de manier waarop het Rijnmond- en Drechtstedengebied veilig kan blijven zonder aan economische waarde in te boeten en over hoe bij de bouw van buurten en wijken rekening kan worden gehouden met water. Hieruit komen ‘de Deltawerken van de toekomst’ voort.
Naar boven
3. Waarom is er een Deltaprogramma?
Het Deltaprogramma (een nieuw Deltaplan) heeft als doel ons land nu en in de toekomst te beschermen tegen hoog water. Ook voorziet het programma in het op orde houden van de zoetwatervoorziening. Daarbij spelen veel aspecten een rol, zowel op het gebied van leefomgeving en economie als op het vlak van natuur, landbouw en recreatie.
Nederland is een laaggelegen, welvarende en dichtbevolkte delta, die kwetsbaar is voor overstromingen. Als er iets misgaat, zijn de gevolgen enorm: doden, gewonden en tientallen miljarden euro's schade en een ontwrichte maatschappij. Onze delta is te kostbaar om niet de noodzakelijke maatregelen te treffen. We zijn in het verleden met enige regelmaat verrast doordat we onze veiligheid niet goed op orde hadden. Inmiddels zijn we de best beveiligde delta ter wereld. Dat willen we zo houden. Het Deltaprogramma moet er voor zorgen dat we niet nog een keer verrast worden. Daarnaast is de zoetwatervoorziening van belang voor onze economie en ook die moet voor de toekomst goed geregeld blijven in drogere periodes.
Naar boven
4. Waarom is het zo belangrijk dat er een Deltaprogramma is?
Nederland is van oudsher verbonden met het water. We hebben een goed bestaan opgebouwd tussen de zee en de grote rivieren. Het water brengt welvaart en levendigheid, maar het kan ook onberekenbaar zijn en veel narigheid veroorzaken.
Nederland is sinds de bouw van de Deltawerken de best beveiligde delta ter wereld. Daar mogen we trots op zijn. Maar alleen door te blijven investeren in onze delta, houden we de zekerheid dat wij en onze kinderen veilig in ons mooie land kunnen blijven wonen en werken.
De afgelopen eeuw is de zeespiegel gestegen, de bodem gedaald en het is warmer geworden. Dat zet door. We moeten er bij de inrichting van ons land rekening mee houden dat er heviger buien voorkomen. Ook kan het ’s zomers juist droger worden, waardoor de zoetwatervoorziening in het geding is.
De bevolking is de afgelopen decennia flink gegroeid en de economische waarde van ons land is door de gestegen welvaart toegenomen. Een overstroming zou dus zowel menselijk als economisch grote schade veroorzaken.
Anno 2011 is de bescherming van onze dijken en duinen gebaseerd op normen uit de jaren ’60 van de vorige eeuw. Toen leefden er veel minder mensen achter de dijken en hadden we in die gebieden veel minder geïnvesteerd en werd er veel minder verdiend. Het te beschermen belang was toen dus kleiner. Situaties als in 1953 (Watersnoodramp Zeeland/Zuid-Hollandse eilanden/West-Brabant) en in midden jaren ’90 (hoge rivierstand en evacuaties) willen we voorkomen en daaraan moeten we hard werken. Onze veiligheid moet op orde zijn, nu en voor de toekomst. Het is belangrijk dat we een oplossing vinden voor mogelijke problemen met onze zoetwatervoorziening in de toekomst en om te zorgen dat Nederland zich kan aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Situaties als in 1976 en 2003 (die gepaard gingen met grote droogten) willen we voorkomen, omdat ook dit veel schade kan opleveren. En daar is het Deltaprogramma voor bedoeld.
Het Deltaprogramma – de Deltawerken van de toekomst – is zo ingericht dat we onze delta nu goed op orde hebben en goed en tijdig zijn voorbereid op de effecten van de klimaatverandering in de loop van deze eeuw. Als het sneller gaat dan wordt voorspeld, hebben we de plannen klaarliggen. Als het langzamer gaat, voeren we plannen niet eerder uit dan nodig.
Naar boven
5. Waarop is het Deltaprogramma gebaseerd?
Het Deltaprogramma is opgesteld met Hollandse nuchterheid en staat voor een veilige én flexibele aanpak. Het Deltaprogramma baseert zich voor de toekomstige ontwikkelingen in het klimaat op metingen en de KNMI-scenario's uit 2006. Die worden in 2013 herijkt. De afgelopen eeuw is de zeespiegel gestegen, de bodem gedaald en het is warmer geworden. Die trend zet door, zo blijkt uit de cijfers van het KNMI. We moeten er bij de inrichting van ons land rekening mee houden dat er heviger buien voorkomen. Ook kan het zomers droger worden waardoor de zoetwatervoorziening in het geding is. Het Deltaprogramma bevat maatregelen om op korte termijn de veiligheid van onze delta op orde te krijgen en biedt houvast voor de voorbereiding op de toekomst.
Omdat we niet precies weten hoe het klimaat echt gaat veranderen, is flexibiliteit een belangrijk element in de keuze van maatregelen. Een voorbeeld van zo’n flexibele maatregel zijn de zandsuppleties aan de kust. Op basis van de gemeten zeespiegelstijging wordt zand gesuppleerd. En als de zeespiegel sneller stijgt, wordt meer zand gesuppleerd. Als het wat minder snel gaat, is er ook minder zand nodig. Ook het programma ‘Ruimte voor de rivier’ kenmerkt zich door een adaptieve, flexibele aanpak.
Naar boven
6. Wat is de rol van de deltacommissaris?
De deltacommissaris is een regeringscommissaris, wiens functie in de Deltawet wordt verankerd. Het wetsontwerp is op 1 februari 2010 bij de Tweede Kamer ingediend. Op 20 juni 2011 is het wetsvoorstel in de Tweede Kamer behandeld. De Tweede Kamer stemde op 28 juni 2011 in met het wetsvoorstel voor de Deltawet. De Eerste Kamer heeft op 29 november 2011 de Deltawet met algemene stemmen aangenomen. Hiermee krijgen het Deltaprogramma, het Deltafonds en de deltacommissaris een wettelijke basis. De verwachting is dat de Deltawet per 1 januari 2012 van kracht wordt. De functie van de deltacommissaris werd vooruitlopend op de Deltawet al vastgelegd in een Ministerieel Besluit (Besluit betreffende de instelling van de deltacommissaris; d.d. 1 februari 2010; Staatscourant nr. 1574). Wim Kuijken is in november 2009 door de Ministerraad benoemd en trad op verzoek van de Tweede Kamer eerder aan (nog voor de definitieve goedkeuring van de Deltawet) om zo snel mogelijk met zijn werk te kunnen beginnen. Het Kabinet heeft hem de opdracht gegeven dat er een jaarlijks Deltaprogramma komt en dat er voortgang wordt geboekt. In deze functie zorgt hij voor de verbinding tussen ministeries, Rijk en regionale overheden (provincies, waterschappen en gemeenten). Hij betrekt maatschappelijke organisaties, kennisinstituten en het bedrijfsleven bij het programma en zorgt voor de samenhang tussen de verschillende onderdelen van het Deltaprogramma. Hij zorgt ervoor dat besluiten op het juiste moment worden genomen, zodat ons land nu en ook op de lange termijn beschermd blijft tegen hoogwater en er voldoende zoetwater is in droge periodes. De deltacommissaris valt onder de politieke verantwoordelijkheid van de minister van Infrastructuur en Milieu.
Naar boven
7. Wat regelt de Deltawet?
De Deltawet regelt dat er een deltacommissaris is, dat er elk jaar een Deltaprogramma wordt opgesteld, dat er over de voortgang wordt gerapporteerd en vormt de wettelijke basis van het nog in te stellen Deltafonds. Het wetsontwerp is op 1 februari 2010 bij de Tweede Kamer ingediend. De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel voor de Deltawet op 20 juni 2011 behandeld. Op 28 juni 2011 stemde de Tweede Kamer in met het wetsvoorstel. De Eerste Kamer heeft op 29 november 2011 de Deltawet met algemene stemmen aangenomen. Hiermee krijgen het Deltaprogramma, het Deltafonds en de deltacommissaris een wettelijke basis. De verwachting is dat de Deltawet per 1 januari 2012 van kracht wordt.
Naar boven
8. Wat is de stand van zaken met het Deltafonds en de Deltawet?
In de Deltawet is vastgelegd dat er jaarlijks een Deltaprogramma moet worden opgesteld. Dit om zeker te stellen dat Nederland goed wordt beschermd tegen overstromingen en over een goede zoetwatervoorziening kan beschikken. In de wet is ook vastgelegd dat er een deltacommissaris moet zijn om de regie te voeren over het opstellen en uitvoeren van het Deltaprogramma. De Deltawet voorziet verder in een Deltafonds om het Deltaprogramma mee te financieren. Dit fonds wordt vanaf 2020 jaarlijks met tenminste 1 miljard euro gevoed. Tot die tijd wordt het Deltafonds gevoed met de huidige middelen voor waterveiligheid, zoetwatervoorziening en het ‘natte’ beheer en onderhoud.
De Deltawet is op 1 februari 2010 door het vorige kabinet aangeboden aan de Tweede Kamer. Het wetsvoorstel is op 20 juni 2011 behandeld door de Tweede Kamer en op 28 juni 2011 met algemene stemmen aanvaard. De Eerste Kamer heeft op 29 november 2011 de Deltawet met algemene stemmen aangenomen. Hiermee krijgen het Deltaprogramma, het Deltafonds en de deltacommissaris een wettelijke basis. De verwachting is dat de Deltawet per 1 januari 2012 van kracht wordt. Om de periode tussen wetsvoorstel en het uiteindelijk van kracht worden van de wet te overbruggen, had het kabinet eerder al – op verzoek van een brede meerderheid in de Tweede Kamer – in een Instellingsbesluit de benoeming van een deltacommissaris vastgelegd en uitgesproken dat er een Deltaprogramma moet worden opgesteld.
Naar boven
9. Waarom wordt er pas vanaf 2020 minstens 1 miljard per jaar in het Deltafonds gestort?
Dat is een afspraak die door het kabinet Balkenende IV in het Aanvullend Beleidsakkoord (maart 2009) is gemaakt. Als inspiratie voor deze afspraak heeft het advies van de Tweede Deltacommissie gediend. De afspraak om vanaf 2020 tenminste 1 miljard per jaar voor het Deltaprogramma uit te trekken, hangt samen met de ook in het Aanvullend Beleidsakkoord afgesproken verlenging van het Infrastructuurfonds van 2020 tot en met 2028. Tot 2020 worden de bestaande budgetten gebruikt.
Naar boven
10. Wat is het voordeel van het instellen van een Deltafonds?
Het fonds biedt continuïteit en zekerheid over beschikbare middelen, zonder dat geconcurreerd hoeft te worden met andere bestedingsdoelen. Hierdoor kunnen de noodzakelijke maatregelen - ook voor de lange termijn - worden gepland en worden zekergesteld dat ze kunnen worden uitgevoerd wanneer dat nodig is. Dat is belangrijk, want het werk aan een veilige en aantrekkelijke delta is nooit af. Op het moment dat het Deltafonds van start gaat, zullen de huidige middelen voor waterveiligheid, zoetwatervoorziening en het ‘natte’ beheer en onderhoud naar dat fonds worden overgeheveld.
Naar boven
11. Op welke manier wordt er in het Deltaprogramma samengewerkt?
Het Deltaprogramma is een nationaal programma van het Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen, met inbreng van bedrijfsleven, burgers, kennisinstituten en maatschappelijke organisaties. Het Rijk kan niet zonder de andere overheden en andersom. Waterschappen zijn bijvoorbeeld essentieel voor de uitvoering van het (regionaal) waterbeheer en het beheer en onderhoud van onze dijken en duinen. Provincies en gemeenten zijn belangrijk voor de ruimtelijke ordening en gebiedsontwikkeling. Daarom werken in de programmaorganisaties Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen samen. In regionale stuurgroepen vindt de voorbereidingen van de beslissingen plaats.
Waterveiligheid en zoetwater gaat ons allemaal aan. Het Nederlands watersysteem is een samenhangend systeem; het Deltaprogramma moet daarom samenhangend en integraal worden uitgevoerd. Integraal betekent dat zoveel als mogelijk bij de uitvoering van maatregelen voor het Deltaprogramma alle belangrijke onderwerpen worden meegenomen, zoals natuur, economie en ruimtelijke kwaliteit. Zowel voor de uitvoering als voor het zoeken naar de belangrijke onderwerpen is regionale gebiedskennis en gebiedskunde onmisbaar. Bovendien moeten ruimtelijke maatregelen in gemeenten en provincies worden geëffectueerd.
Naar boven
12. Er wordt samengewerkt met allerlei overheden maar hoe kunnen burgers meedenken/meepraten over het Deltaprogramma?
Burgers kunnen, ook via maatschappelijke organisaties, op verschillende momenten meedenken en meepraten over het Deltaprogramma. Zoals tijdens consultatierondes waarbij ideeën over vraagstukken binnen het Deltaprogramma ingebracht kunnen worden en via een toets over bijvoorbeeld een ontwerpbesluit. Deze toets is het formele sluitstuk van participatie en biedt de burger de mogelijkheid om zienswijzen in te dienen (cf. 3.4 Algemene Wet bestuursrecht). Daarnaast kunnen burgers in gemeenten of provincies actief zijn in de participatie bij onderdelen van het Deltaprogramma die bij die overheden aan de orde zijn. Verder is er de website Rijksoverheid.nl met daarop informatie over het Deltaprogramma (met zijn negen deelprogramma’s) en deze website, waar burgers hun betrokkenheid kunnen laten zien.
Naar boven
13. Wat is het verschil tussen de Commissie Veerman en het Deltaprogramma?
De commissie Veerman (onder leiding van oud-minister Cees veerman) heeft in 2008 onderzocht of we in Nederland kunnen blijven wonen, ook met de meest extreme scenario’s voor klimaat en zeespiegelstijging als uitgangspunt - en het kabinet daarover geadviseerd. Dat kan, als we tijdig investeren in de bescherming en watervoorziening van ons land.
Het Deltaprogramma is de uitwerking en het antwoord van het kabinet op het advies van de commissie Veerman. Veiligheid op orde en voorbereid zijn op de toekomst met vijf deltabelissingen. Die deltabeslissingen worden niet gebaseerd op de extreme scenario’s van de commissie Veerman, maar op gemeten veranderingen en de klimaatscenario’s van het KNMI. Het Deltaprogramma is daarmee de nuchtere en realistische uitwerking van het advies van de commissie Veerman. Ieder jaar met Prinsjesdag verschijnt een geactualiseerde versie van het Deltaprogramma.
Naar boven
14. Worden er nu geen beslissingen genomen/geld geïnvesteerd die niet nodig blijken te zijn omdat de klimaatverandering minder snel gaat dan verwacht?
De investeringen die de komende jaren worden gedaan, zijn gericht op het op orde krijgen van onze huidige veiligheid. Dat is iets wat onafhankelijk van klimaatverandering absoluut noodzakelijk is omdat moet worden voldaan aan wettelijke normen. Verder wordt het Deltaprogramma juist zo ingericht, dat we voorbereid zijn op onvoorspelbare effecten van een verandering in het klimaat. Als het sneller gaat dan voorspeld, zorgen we ervoor dat we de plannen hebben klaarliggen. En, als het langzamer gaat, voeren we plannen niet eerder uit dan nodig. Niet te veel en niet te weinig. Maar we willen ons niet laten verrassen.
Naar boven
15. Zijn de veiligheidseisen voor Nederland niet absurd hoog? In andere landen zijn ze veel lager.
Nederland heeft de hoogste veiligheidseisen ter wereld om overstromingen te voorkomen. Die eisen zijn vastgesteld na de Watersnoodramp van 1953, waarbij meer dan 1.800 mensen zijn overleden. Die eisen staan in de wet en zijn niet zonder reden zo hoog. Nederland is een dichtbevolkt land. Er wonen heel veel mensen achter de dijken en duinen in Nederland (ca. 9 miljoen) en er is een enorm geïnvesteerd vermogen in een gebied dat overstroombaar is als we het niet goed verdedigen. De gevolgen van een te laag beschermingsniveau hebben we in Nederland in 1953 ervaren en vele andere keren bij (bijna-) overstromingen die plaatsvonden. Een hoog beschermingsniveau is geen luxe maar noodzaak voor Nederland, dat geldt ook voor het rivierengebied.
Naar boven
16. Hoe passen de lopende programma's zoals Ruimte voor de Rivier en Zwakke Schakels in het Deltaprogramma?
Deze programma’s lopen gewoon door zoals gepland en zijn rond 2015 afgerond, als onderdeel van het Deltaprogramma. Waar nodig zal de deltacommissaris eventuele knelpunten helpen oplossen. Andere lopende programma's zijn Maaswerken, Hoogwaterbeschermingsprogramma-2, Afsluitdijk, Herstel steenbekledingen Oosterschelde en Westerschelde en de Zandmotor en Zandsuppleties voor de kust.
Naar boven