IJsselmeergebied

Het IJsselmeergebied is de spil van de Nederlandse waterhuishouding. Het herbergt bijzondere waarden voor natuur en cultuurhistorie. De Afsluitdijk heeft in het hele gebied meer veiligheid gebracht en landaanwinning mogelijk gemaakt. Ook is een zoetwatervoorraad gecreëerd waar landbouw, industrie en natuur in een groot deel van Nederland van profiteren. De samenleving maakt op allerlei manieren gebruik van de meren en de oevers, bijvoorbeeld voor recreatie, drinkwaterwinning en scheepvaart.

Om al deze functies ook in de toekomst goed tot hun recht te laten komen en waar mogelijk te versterken, is het van belang flexibel in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en inzichten. Inzet van de voorkeursstrategie voor het IJsselmeergebied is om de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening op orde te houden en de flexibiliteit te vergroten. De komende jaren ligt het accent op de uitwerking en zoekt de regio via het Pact van het IJsselmeergebied en de Agenda  IJsselmeergebied 2050 kansen voor een integrale aanpak van maatregelen. De deltabeslissingen vormen daarbij een belangrijk vertrekpunt en kader.

Auto rijdt op een weg naast een aan het IJsselmeer gelegen dijk

Opgaven

De zeespiegel blijft stijgen, mogelijk sneller dan eerst werd aangenomen. Daardoor is het in de afgelopen periode al moeilijker geworden om IJsselmeerwater naar de Waddenzee te spuien. Tegelijkertijd wordt ervan uitgegaan dat er door klimaatverandering in extreme omstandigheden meer rivierwater naar het IJsselmeer moet worden afgevoerd. Langere perioden van droogte kunnen daarnaast de aanvoer juist doen afnemen. Het peilbeheer moet hierop kunnen inspelen. Vooral ook omdat klimaatverandering en economische ontwikkelingen naar verwachting tot een grotere vraag naar zoetwater leiden.

Waterveiligheid

Om de waterveiligheid op langere termijn te garanderen worden enkele primaire waterkeringen aangepakt:

  • Eind 2018 beginnen de werkzaamheden aan de Afsluitdijk. Er komen onder andere pompen, waardoor water ook geforceerd naar de Waddenzee afgevoerd kan worden;
  • Sinds 2017 wordt gewerkt aan het versterken van de Houtribdijk tussen Enkhuizen en Lelystad;
  • De versterking van de Markermeerdijken start begin 2019.  

Op Marken en in de IJssel-Vechtdelta zijn de mogelijkheden verkend om het gewenste waterveiligheidsniveau deels te behalen door toepassing van ruimtelijke oplossingen. De uitgevoerde MIRT-onderzoeken hebben op dat punt meer inzicht opgeleverd in de praktische toepasbaarheid van het concept meerlaagsveiligheid. In de IJssel-Vechtdelta bleken er meer ruimtelijke maatregelen mogelijk dan op Marken. Op Marken is momenteel de dijkversterking in voorbereiding. In 2019 start de aanbesteding.

Zoetwater

De zoetwatervoorraad in het IJsselmeergebied blijft op orde met een samenhangende set maatregelen in het hoofdwatersysteem (de grote meren), de regionale watersystemen (de kleinere waterlopen, boezemwateren en kanalen) en bij de gebruikers. De beschikbaarheid van zoetwater wordt vergroot door flexibel peilbeheer in het IJsselmeer, het Markermeer en de Zuidelijke Randmeren. Hiermee is op korte termijn een 'waterschijf' van 20 centimeter structureel beschikbaar als watervoorraad. Het nieuwe peilbesluit dat hiervoor nodig is, is in juni 2018 in werking getreden. Deze schijf behoeft op termijn (waarschijnlijk pas na 2050) wellicht stapsgewijs vergroting.

De beheerders van regionale watersystemen gaan de toenemende vraag vanuit de regio niet compenseren door het watergebruik te laten stijgen, maar willen dat gelijk houden door maatregelen in de regio te nemen, zoals door efficiënter door te spoelen en regelbare stuwen te gebruiken. Ook landbouwers en industriële ondernemingen worden gestimuleerd water te besparen, bijvoorbeeld met ondergrondse zoetwateropslag en hergebruik van proces- of koelwater. Hierover zijn afspraken gemaakt in de Bestuursovereenkomst Zoetwatermaatregelen IJsselmeergebied 2016-2021.

Een overzicht van een aantal van de projecten en onderzoeken:

  • De waterschappen Frysln en Hunze en Aa’s werken aan beekherstel, zodat oppervlaktewater makkelijker door kan stromen naar het grondwater;
  • In Flevoland wordt gewerkt aan de bodemstructuur, zodat water beter vastgehouden kan worden;
  • In Groningen is onderzocht welke maatregelen kansrijk zijn om water langer in de grond vast te houden;
  • In het stroomgebied van de Drentse Aa is onderzocht wat de effecten van klimaatverandering zijn op de natte natuur in de Natura-2000-gebieden;
  • In het programma Spaarwater wordt onderzocht hoe verzilting van het grondwater kan worden voorkomen, zodat dit water geschikt blijft voor de landbouw.

Ruimtelijke Adaptatie

In de regio IJsselmeergebied zijn al verschillende voorbeelden van Ruimtelijke adaptatie tot stand gebracht.

  • In het gebied ten noorden van het Noordzeekanaal is een klimaatatlas opgesteld en wordt actief kennis uitgewisseld;
  • Alkmaar heeft de wijk De Hoef gereconstrueerd en daarbij alle afvoerputten verwijderd: het regenwater zakt nu weg in de bodem; en dat werkt goed, zo is gebleken;
  • Op 4 juli 2018  hebben bestuurders van decentrale overheden, waterschap en GGD  afgesproken zich in te zetten voor een klimaatbestendig Westfriesland.

Pact van het IJsselmeergebied

Voor monitoring van de voortgang, de programmering en een goede informatie-uitwisseling hebben de betrokken regiopartijen zich verenigd in het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied. De ambities van het platform reiken echter verder dan het Deltaprogramma. Het gaat ook om het benutten van meekoppelkansen, om synergie en om versterking van de ruimtelijke kwaliteit in combinatie met nieuwe (economische) ontwikkelingen. Overheden en maatschappelijke organisaties in het IJsselmeergebied hebben deze ambities op 6 maart 2015 vastgelegd in een bestuursovereenkomst ’Het Pact van het IJsselmeergebied’.

Deltaprogramma 2019

Lees over de voortgang in het IJsselmeergebied in het Deltaprogramma 2019.