Rijnmond-Drechtsteden

De regio Rijnmond-Drechtsteden is een dichtbevolkt gebied met grote economische betekenis voor Nederland. Het is een gebied van uitersten: met havenactiviteiten, stedelijk gebied, de Greenports (tuinbouw) en natuurgebied De Biesbosch. 

In dit gebied - rond Rotterdam en Dordrecht - komt het water van twee kanten: van zee en van de rivieren. Economische en ruimtelijke ontwikkeling in Rijnmond-Drechtsteden is alleen mogelijk als de bescherming tegen hoogwater, de zoetwatervoorziening en de klimaatrobuustheid - ook op lange termijn - op orde zijn. Het gebied Rijnmond-Drechtsteden heeft daar een voorkeursstrategie voor opgesteld. Sinds 2014 werkt de regio aan de uitvoering van deze strategie. De deltabeslissingen vormen daarbij het kader.

Rotterdam Wilhelminakade

Opgaven

Op een aantal plaatsen in Rijnmond-Drechtsteden voldoen de dijken niet aan de nieuwe  normen. Voor de meeste dijken is de afgelopen jaren een hoger beschermingsniveau afgesproken, omdat het aantal mensen en de waarde achter de dijken is gestegen. Waar dijken op veen gebouwd zijn, leidt bodemdaling bovendien tot een extra opgave voor de veiligheid. In de regio Rijnmond-Drechtsteden concentreert de veiligheidsopgave zich in de regio rond Rotterdam, Krimpenerwaard, Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, het eiland van Dordrecht en op Voorne-Putten. Door de klimaatverandering komen er ook langere perioden van droogte, waardoor de zoetwatervoorziening in de regio onder druk komt te staan. Tot slot is er een opgave op het gebied van ruimtelijke adaptatie, onder meer in de buitendijkse gebieden.

Voorkeursstrategie waterveiligheid

De meeste gebieden in Rijnmond-Drechtsteden liggen zo laag dat ze bij een overstroming zeer snel en diep onder water komen te staan. Overstromingen voorkomen (preventie) is daarom heel belangrijk. Dat kan door steeds de beste combinatie te kiezen van drie soorten preventieve maatregelen: stormvloedkeringen, dijken en rivierverruiming.

De Hollandsche IJssel blijft een open rivier die met een stormvloedkering kan worden afgesloten. Dat geeft de beste kansen voor veiligheid, scheepvaart en getijdennatuur. Het onderzoek naar de vervanging van de Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg krijgt een brede opzet: naast het vervangen van de stormvloedkering is ook een oplossing met zeesluizen een van de te onderzoeken alternatieven. Dit onderzoek start naar verwachting rond 2040. Het Deltaprogramma houdt nieuwe inzichten in klimaatverandering, waterveiligheid en zoetwatervoorziening in de gaten; zo nodig start het onderzoek eerder.

Naast het beperken van de kans op een overstroming worden ook waterrobuuste aanpassingen in de ruimtelijke inrichting voorbereid. Extra aandacht voor crisisbeheersing is nodig om, mocht het toch misgaan in deze complexe en dichtbevolkte regio, onder meer het elektriciteitsnetwerk en risicovolle bedrijven te beschermen. 

Bijzonder voor Rijnmond-Drechtsteden zijn de uitgestrekte buitendijkse gebieden waar intensief gewoond en gewerkt wordt. Deze gebieden genieten geen bescherming van dijken. De regio zet hier extra in op schade beperkende maatregelen en communicatie over de risico’s die de inwoners lopen.

Kenmerkend voor de aanpak in deze regio is dat water en ruimtelijke ontwikkelingen in samenhang worden bekeken.

Voorkeursstrategie zoetwater

West-Nederland is voor zoetwater afhankelijk van een beperkt aantal plaatsen waar zoetwater uit de rivieren wordt ingelaten in het gebied (inlaatpunten). De belangrijkste zijn de punten bij Gouda en Bernisse. Die inlaatpunten worden in de toekomst minder betrouwbaar, omdat het water vaker verzilt. Tegelijkertijd is de kans groot dat de vraag naar zoetwater in de toekomst zal toenemen. De zoetwatervoorziening van West-Nederland blijft op orde door de mogelijkheden om in geval van nood water vanuit de Lek en het Amsterdam-Rijnkanaal aan te voeren stap voor stap uit te breiden. De plannen voor deze zogeheten Capaciteitstoename Klimaatbestendige Wateraanvoer Midden Nederland vorderen gestaag.

De zoetwateraanvoer via het Brielse Meer wordt stapsgewijs robuuster: op korte termijn wordt het beheer geoptimaliseerd. Ook komt er een verbeterd monitoringsysteem en wordt een extra waterinlaat bij Spijkenisse in gebruik genomen. De waterbeheerder gaat met ‘slim watermanagement’ de verzilting verminderen in de Hollandsche IJssel, het Amsterdam-Rijnkanaal, het Noordzeekanaal en bij de stuw bij Hagestein. Daarnaast moeten gebruikers zuiniger omgaan met water, door innovaties toe te passen.

Ruimtelijke adaptatie

In de regio Rijnmond-Drechtsteden wordt ook gewerkt aan de klimaatbestendigheid. Een aantal van de maatregelen en projecten:

  • Driekwart van de gemeenten in West-Nederland heeft inmiddels een stresstest uitgevoerd. Een deel is ook al begonnen een strategie op te stellen. De provincie Zuid-Holland en Rijkswaterstaat werken daarnaast aan stresstesten voor wegen, vaarwegen en bruggen;
  • De gemeente Dordrecht heeft zeven pilotprojecten voor klimaatadaptatie uitgewerkt;
  • In Barendrecht maakt een nieuw plein met een ondergrondse waterberging de stad klimaatbestendiger;
  • De Metropoolregio Amsterdam heeft een uitvoeringsagenda voor klimaatadaptatie. Het Hoogheemraadschap Rijnland werkt hierin samen met de gemeente in het Noord-Hollandse deel aan het opzetten van actieve werkregio’s met betrekking tot klimaatadaptatie .
  • Met Slim Watermanagement hebben verschillende waterschappen concreet succes gehaald. Toen er begin 2018 extreem veel neerslag viel, leidde dat tot weinig wateroverlast, door slim samen te werken;
  • De gemeente Nieuwegein heeft een klimaatvisie opgesteld die dient als voorbeeld voor  andere gemeenten;
  • De gemeente Woerden heeft een concreet actieplan Klimaatadaptatie opgesteld.

Uitvoeringsagenda

Onderdeel van de voorkeursstrategie waterveiligheid is een uitvoeringsagenda. De volgende maatregelen staan onder andere op deze agenda:

  • Onderzoek Alblasserwaard-Vijfheerenlanden
    De betrokken partijen hebben onderzocht hoe zij ruimtelijke en economische ontwikkelingen in dit gebied slim kunnen combineren met het verhogen en versterken van de dijken. Ze presenteren in 2018 een gezamenlijke perspectievennota, gebaseerd op de drie bouwstenen: Verkeer op de dijken, Kwaliteit dijk en oever en Meerlaagsveiligheid. Meer informatie . Bekijk de film 'Volop verbindingen tussen water en ruimte in Alblasserwaard-Vijfheerenlanden’.
  • Onderzoek Eiland van Dordrecht
    Het MIRT Onderzoek Operationalisering strategie zelfredzaam Eiland van Dordrecht is afgerond, hieruit blijkt dat  een ‘slimme combinatie’ van dijken, aanpassingen in de ruimtelijke inrichting en extra inzet op crisisbeheersing hier niet aantrekkelijk is, de investeringskosten voor extra versterkingen van de regionale keringen zijn hoger dan de kosten voor extra versterking van de primaire kering. De betrokken partijen blijven wel samenwerken aan andere kansen voor meerlaagsveiligheid. Meer informatie.
  • Strategische adaptatieagenda buitendijks
    De gemeente Rotterdam heeft in 2017 met de betrokken partijen een strategische adaptatieagenda buitendijks voor de regio opgesteld. Een van de vervolgacties is de ontwikkeling van gebiedsgerichte waterveiligheidsstrategieën voor alle buitendijkse gebieden in deze regio. Een pilot heeft voor Botlek al zo’n strategie opgeleverd. Meer informatie. Bekijk de film ‘Wonen en werken in buitendijks gebied - Samenwerken aan een waterveilige toekomst’.
  • Crisisbeheersing
    De veiligheidsregio’s  brengen voor het project Water en Evacuatie de opgeven voor de crisesbeheersing in kaart. Dordrecht heeft als pilot al een waterveiligheidsplan opgesteld, de veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid werkt samen met andere betrokkenen aan een vergelijkbaar plan voor Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. De veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond heeft in een casestudie verbeteringen voor de crisisbeheersing bij overstromingen uitgewerkt. Meer informatie.
  • Maeslantkering
    De Maeslantkering heeft een grote rol in de bescherming van de regio tegen overstromingen. Rijkswaterstaat heeft onderzoek gedaan naar verkleining van de faalkans en het gedeeltelijk functioneren van de Maeslantkering. De mogelijkheden voor gedeeltelijk functioneren van de Maeslantkering, zoals bijvoorbeeld het sluiten van een van de twee deuren, worden ingezet als back-up om bij een noodzakelijke sluiting zo veel mogelijk water te keren. De uitkomsten zijn aanleiding voor Rijkswaterstaat om nader te onderzoeken  welke maatregelen in samenhang met de veiligheidsopgave voor de dijken te implementeren zijn. Meer informatie.
  • Geuzenlinie
    De Geuzenlinie moet recreatie, verkeer en een (specifieke) vraag naar werkgebieden combineren met waterberging. Begin 2017 zijn de gemeenten Brielle, Hellevoetsluis, Nissewaard en Westvoorne gestart met het Gebiedsprogramma Geuzenlinie aan de noordrand van het eiland Voorne-Putten. Meer informatie.
  • Integrale aanpak Hollandsche IJssel
    Rijkswaterstaat en het Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard zijn in 2018 gestart met onderzoek naar verdere verbetermogelijkheden van de Hollandsche IJsselkering en het effect daarvan op de waterveiligheidsopgave van de Hollandsche IJssel.
  • Rivier als getijdenpark
    Het project richt zich op het verzachten en vergroenen van nu nog vaak stenige oevers. Gebruik maken van natuurlijk processen is goed voor natuurontwikkeling en recreatie en verbetert op een aantal locaties de waterveiligheid. Meer informatie.
  • Onderzoek Rijn-Maasmonding
    Op verzoek van de Tweede Kamer (motie Geurts) is aanvullend onderzoek gedaan naar afsluiting van de Rijn-Maasmonding aan de zeezijde, als optie voor de lange termijn. Dit betreft de variant met zeesluizen in de Oude Maas en Nieuwe Maas in combinatie met piekberging in de Oosterschelde. De conclusie is dat dit een volwaardig te onderzoeken alternatief is als onderzoek start naar vervanging van de Maeslantkering (naar verwachting in 2040). Het Deltaprogramma houdt nieuwe inzichten in klimaatverandering, waterveiligheid en zoetwatervoorziening in de gaten; zo nodig start het onderzoek eerder.

Naast deze projecten en onderzoeken zijn nadere ambities geformuleerd voor de thema’s Water & Ruimte, Stormvloedkeringen, Buitendijks, Ruimtelijke adapatie, Crisisbeheersing en Adaptief Deltamanagement.Elke ambitie wordt door één van de partijen uit het gebied getrokken, in samenwerking met de andere betrokken partijen. Middels plannen van aanpak zijn de acties per ambitie nader geconcretiseerd.

Twee pilots in de regio van Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden hebben Europese Interreg-subsidie toegewezen gekregen. Het gaat om Europese programma’s rondom meerlaagsveiligheid (FRAMES) en klimaatadaptatie (BEGIN), waar respectievelijk de provincie Zuid-Holland en de gemeente Dordrecht in participeren. Meer informatie.

Deltaprogramma 2019

Lees over de voortgang in het gebied Rijnmond-Drechtsteden in het Deltaprogramma 2019.

Documenten