Rivier Maas

Provincies, gemeenten, waterschappen, Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staan samen voor de uitdaging om de hoogwaterveiligheid langs de Maas te borgen. Op de korte termijn én op de lange termijn. Een complexe en uitdagende opgave!

In een korte animatie hebben we de opgave en de context van het Deltaprogramma Maas op hoofdlijnen verwoord. In minder dan drie minuten geeft dit filmpje u een overzicht van de Maasaanpak.

Animatie Deltaprogramma Maas

We zien een getekende animatie over het Deltaprogramma Maas en de voice-over stem spreekt de volgende tekst uit:

Door klimaatverandering is er steeds vaker sprake van extreme weersomstandigheden. Ook in het Maasgebied krijgen we hierdoor te maken met meer neerslag, of juist extra droogte.

In beeld vaart een bootje voorbij, het begint te regenen, waarna het scherm splitst en neerslag en droogte laat zien.

Om te voorkomen dat er nu of in de toekomst onveilige situaties ontstaan door overstromingen werken de aan de Maas gelegen provincies, waterschappen en gemeenten én Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, en Rijkwaterstaat samen in het Deltaprogramma Maas.

We kijken hoe we met aanpassingen het Maasgebied zo veilig mogelijk kunnen houden bij hoog water, en hoe we schade bij extreme droogte kunnen beperken.

In de animatie zien we het waterniveau in de rivier eerst stijgen, waarna het niveau vervolgens zakt en boten droog komen te liggen.

Maar ook kijken we hoe we bij die aanpassingen rekening kunnen houden met kenmerken die een plek heel mooi of waardevol maken. Zo willen we de regionale economie en ecologie écht helpen versterken.  

We zetten in op een krachtig samenspel tussen twee categorieën  maatregelen: dijkversterking en rivierverruiming.

In beeld verschijnt een dwarsdoorsnede van een rivier waarbij eerst de dijken verhogen en vervolgens de rivier verbreed.

De mogelijkheden voor dijkversterking of rivierverruiming verschillen per landschap. Zo stroomt in Limburg de Maas door een dal en zorgen in Brabant dijken dat het lager liggend land droog blijft.

Twee dwarsdoorsneden laten de verschillen zien tussen de Maas in Limburg en in Brabant.

Met name rivierverruiming draagt bij aan de robuustheid en veerkracht van het riviersysteem. Daarnaast biedt het kansen voor natuur, recreatie, maar ook de economie. Bij Venlo kijken we bijvoorbeeld hoe we met maatregelen tegelijk de logistiek en industrie versterken, een jachthaven  verplaatsen en natuur meer ruimte geven.

In beeld verschijnen langs de Maas een man met een ijsje, fietsers, een haven, scheepvaart en industrie en er vliegen vogels door beeld.

Ook bij Den Bosch en bij verschillende dijkverleggingen in Noord- en Midden-Limburg krijgt de natuur meer ruimte, wat goed is voor recreatie en toerisme.

In totaal werken we op dit moment aan 10 van dit soort projecten langs de Maas.

De animatie toont een overzichtskaart met daarop de locaties van de 10 projecten. De namen van de projecten op de kaart zijn achtereenvolgens: Zuidelijk Maasdal bij Maastricht, dijkverlegging Thorn-Wessem, dijkverlegging Baarlo - Hout-Blerick, Meer Maas Meer Venlo, dijkverlegging Arcen, dijkverlegging Wel, Meer ruimte voor de Maas oftewel flessenhals Oeffelt, Lob van Gennep, Meanderende Maas bij Ravenstein-Lith en tot slot project Maasoeverpark nabij ’s-Hertogenbosch.

Tegelijkertijd werken we samen aan een plan voor de hoogwaterveiligheid op de lange termijn: ‘de Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas 2050’.

Dit plan maakt op hoofdlijnen zichtbaar waar rivierverruiming en waar dijkverhoging mogelijk is, welke afspraken gemaakt worden en wanneer welke maatregel wordt uitgevoerd.

Onze ambitie is om onze strategie in de loop van 2018 klaar te hebben, waarna het onderdeel kan worden van de Rijksstructuurvisie.

Een concrete uitwerking van de maatregelen uit de strategie vindt gefaseerd en op een later tijdstip  plaats in nauw overleg met omgevingspartijen en belanghebbenden.

In beeld verschijnen mensen die verschillende belanghebbenden illustreren: natuurliefhebber, burgemeester, recreant, inwoner, agrariërs.

Zo werken we samen aan een Maasgebied dat nu en in de toekomst veilig en aantrekkelijk is, met een sterke economie en ecologie. Een gebied waar we de komende generaties veilig en met heel veel plezier kunnen wonen, werken en recreëren.

De animatie sluit af met twee mensen op een terrasje aan de Maas, waarbij mensen voorbij komen fietsen, vogels rondvliegen en een boot over de Maas vaart.

Wilt u meer weten? Kijk dan op www.deltacommissaris.nl/maas

In beeld verschijnt de link naar de website evenals het logo van Deltaprogramma Maas.

Ruimtelijk Perspectief Maas

In 2018 stelde de Stuurgroep Deltaprogramma Maas het Ruimtelijk Perspectief Maas (RPM) vast, dat de belangrijkste ruimtelijke en economische opgaven langs de Maas tot 2050 in beeld brengt. Het RPM geeft inzicht in de inpasbaarheid van hoogwaterbeschermingsmaatregelen.

Vier perspectieven

In het RPM staan vier deelgebieden centraal: Zuidelijke Maasvallei, Noordelijke Maasvallei, Meanderende Maas en corridor van de Bergsche Maas. Voor elk van deze deelgebieden is een eigen perspectief voor 2050 ontwikkeld waarbij synergie is gezocht tussen de kenmerken en kansen op zes centrale thema’s: recreatie, economie, natuur, cultuurhistorie, dorpen en steden, natuur, DNA.

Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas

In het najaar van 2019 is het werkdocument Adaptieve Uitvoeringsstrategie Maas (AUM) vastgesteld. Belangrijk onderdeel van de AUM vormen de pakketten met mogelijke rivierverruimingsmaatregelen om de hoogteopgave voor dijkversterking te beperken en de natuur- en landschapswaarden en economische functies te versterken.

Verhaal van de Maas

In het voorjaar van 2019 hebben rivierdeskundigen het Verhaal van de Maas opgesteld. Dit verhaal gaat over de vorming van de Maas, de verstoorde balans, de opgaven en uitdagingen. Het levert een bijdrage aan de maatschappelijke discussie over de koers voor de inrichting van de Maas. Het document  is signalerend en agenderend en heeft geen beleidsmatige, juridische of financiële status.

Gestart met urgente maatregelen

In 2016 hebben Rijk en regio afspraken gemaakt over een eerste tranche urgente maatregelen om de waterveiligheid langs de Maas te verbeteren. De vereiste waterveiligheid komt in deze gebieden tot stand door de combinatie van rivierverruiming, dijkversterking en gebiedsontwikkeling. De samenwerkende partijen trekken in totaal 400 miljoen euro voor de projecten uit welke voor 2028 klaar moeten zijn.

Download hier het Regionaal Voorstel Maas of bekijk de Overzichtskaart.

Hieronder beschrijven we de projecten uit de eerste tranche in vogelvlucht. Wilt u meer weten over de  verkenningen en/of onderzoeken, klik dan op de ‘lees meer’ en download zo het projectleaflet. 

MIRT-uitwerkingen:

  • Brugverlenging Veerweg Alphen
    In de Maasuiterwaarden, ter hoogte van het dorp Alphen, wordt het zandwinproject ‘Over de Maas’ uitgevoerd. Door de watergeul extra te verbreden en een verlengde brug over deze geul te realiseren, kan relatief eenvoudig extra waterstandsdaling gerealiseerd worden. Lees meer…  

MIRT-verkenningen:

  • Meanderende Maas (voorheen Ravenstein-Lith)
    Deze gecombineerde MIRT/HWBP-verkenning is gestart in 2017. Het doel is rivierverruiming en dijkversterking in combinatie met meer ruimte voor natuur, recreatie en beroepsvaart. Het besluit over het voorkeursalternatief en de ondertekening van een bijbehorend bestuursakkoord staan voor begin 2020 geagendeerd. Lees meer…
  • Meer ruimte voor de Maas – flessenhals Oeffelt
    Deze verkenning richting zich op het opheffen van de flessenhals bij de brug over de Maas tussen Oeffelt en Gennep. Hiervoor zijn twee maatregelen aan Brabantse zijde mogelijk: openingen in het landhoofd van de brug en weerdverlagingen. De planuitwerking start naar verwachting in het najaar van 2019. Lees meer…
  • Systeemmaatregelen Noordelijke Maasvallei
    Waterschap Limburg werkt in de Noordelijke Maasvallei op 16 locaties samen met het Rijk, provincie en gemeenten, aan sterke dijken. Naast het versterken en verhogen van dijken wordt op vijf locaties het verleggen van dijken verkend, om de Maas meer ruimte te geven. Tegelijkertijd worden kansen benut om het Maasdal aantrekkelijker te maken. Lees meer…
  • Lob van Gennep
    Uit onderzoek is gebleken dat oplossingsrichtingen met retentie bijdragen aan waterberging, hoogwaterbescherming en ruimtelijke kwaliteit, zowel in de Lob van Gennep als stroomafwaarts. In het gebied ontstaan onder meer kansen voor recreatie en toerisme. Bij de kwetsbare dijktrajecten aan Gelderse en Brabantse zijde vermindert de hoogteopgave door retentie. Ook ontstaan kansen voor versterking van zowel natte als droge natuur en verbinding met het Maasheggengebied. Lees meer…

MIRT-onderzoeken: 

  • Rivierverruiming Alem
    Rondom Alem zijn verschillende typen rivierverruimende maatregelen mogelijk die – indien in de juiste samenhang ontworpen – kunnen leiden tot een significant waterstand verlagend effect. Nabij Alem, maar juist ook bovenstrooms waardoor het project van lokale én regionale betekenis is. Lees meer… 
  • Zuidelijk Maasdal
    Bescherming tegen hoogwater is een grote opgave voor Maastricht. Het verhogen van bestaande waterkeringen in stedelijk gebied met zo’n 1,5 meter is ongewenst. Dit onderzoek richt zich op rivierverruiming in combinatie met stedelijke ontwikkeling om zo de identiteit van de stad te behouden en te versterken.  Lees meer…
Rivier de Maas bij Alem

Doorkijk naar 2050

Organisatie en contact

De Stuurgroep Deltaprogramma Maas (SDM) bestaat uit bestuurders van de betrokken provincies, waterschappen, vertegenwoordigers van de Maasgemeenten, Rijkswaterstaat Zuid-Nederland en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De stuurgroep heeft een coördinerend programmateam ter ondersteuning. In de Klankbordgroep Maas vindt consultatie van maatschappelijke partijen plaats. Binnen het Deltaprogramma Maas werken de provincies met alle partners in de regio’s een samenhangend pakket aan maatregelen uit. Dit gebeurt in de regioprocessen Maasvallei en Bedijkte Maas.

Download hier een overzicht met contactgegevens van de SDM, het programmateam, regio’s en projecten.

Mogelijke aanpassing voorkeursstrategie

De voorkeursstrategie Rivieren (2014) was vooral gebaseerd op de waterveiligheidsopgave en bestond uit een krachtig samenspel van dijkversterking en rivierverruiming. Het is van belang verder te concretiseren in welke mate dijkversterkingen nodig zijn en welke reductie van de dijkenopgave met rivierverruiming te behalen is, ook omdat de opgave met de nieuwe normen groter is geworden. Daarbij wordt meegenomen dat rivierverruiming ook van betekenis is voor andere opgaven (bijvoorbeeld voor de compensatie van waterstandsverhoging door sedimentsuppleties, vegetatie in het rivierdal en buitendijkse dijkversterkingen, voor het vasthouden van water bij droogte en voor verbetering van landschappelijke kwaliteit). De herijking van de voorkeursstrategie voor de Maas is onderdeel van de beleidskeuzen die in het kader van Integraal Riviermanagement worden voorbereid. De beleidskeuzen zullen zowel voor de hoogwatersituatie als de laagwatersituatie en voor alle functies van de rivier afgewogen worden.

Mogelijke aanpassingen van de voorkeursstrategie Maas zijn:

  1. doelen formuleren met betrekking tot bodemligging en de mate van rivierverruiming en de resulterende waterstandsdaling;
  2. voor het Limburgse deel van de Maas geldt behoud van ruimte in het rivierbed, conform de beleidsbrief aan de Tweede Kamer;
  3. naast doelen ook maatregelen duiden en de eerstvolgende tranche vastleggen;
    • Daarbij randvoorwaarden voor het behalen van de doelen opnemen:
      • heldere financiële kaderstelling
      • monitoring van de effecten op onder meer waterstandsdaling, en de bodemorfologie;
  4. doelen en maatregelen worden beleidsmatig geborgd.

Integraal Riviermanagement

Binnen het programma Integraal Rivier Management werken het Rijk en de regionale (water)partners samen aan een veilig, functioneel en aantrekkelijk Maas- en Rijngebied dat klaar is voor de toekomst.

De effecten van klimaatverandering zijn voelbaar en noodzaken ons tot snel en efficiënt handelen. De veelheid aan opgaven in een schaarse ontwikkelruimte vraagt om totaaloverzicht en adaptief samenwerken. Met het programma Integraal Riviermanagement verbreedt onze huidige aanpak - met het krachtige samenspel van dijkversterking en rivierverruiming - naar de essentiële integrale, gebiedsgerichte aanpak.

Binnen het programma werken we in samenhang en (kosten)efficiënt samen. We ontwikkelen per rivier(tak) een visie en werken aan opgaven op het gebied van waterveiligheid, waterkwaliteit, natuur- en economische ontwikkeling, zoetwatervoorziening en een vlotte en veilige doorvaart van de scheepvaart.

Deltaprogramma 2020

Lees over de voortgang in het gebied Maas in het Deltaprogramma 2020.