Ruimtelijke adaptatie

Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor onze economie, gezondheid en veiligheid. Het is van groot belang dat Nederland zich aanpast aan deze veranderingen. Als we niets doen, kan de schade in onze steden oplopen tot zo’n € 70 miljard in de periode tot 2050. Ook in het landelijk gebied kan aanzienlijke schade optreden. Stortbuien en langdurige neerslag veroorzaken ook daar wateroverlast. Op andere momenten ontstaat juist droogteschade. Hitte veroorzaakt uitzettingsproblemen bij spoorwegen, bruggen en andere infrastructuur. Ook raakt hitte de gezondheid van kwetsbare mensen, zoals ouderen en jonge kinderen.

Door de klimaatverandering is een omslag in het denken nodig: klimaatbestendig en waterrobuust inrichten moet een vanzelfsprekend onderdeel van ruimtelijke (her)ontwikkelingen worden.

Nederland leeft al eeuwen met water. We nemen maatregelen om problemen te voorkomen.
Problemen door overstromingen, door wateroverlast… maar ook door droogte en hitte.

Er wordt steeds meer gebouwd in ons land en het klimaat verandert sneller dan voorspeld.
Daarom moeten we nu doorpakken, om onnodige schade in de toekomst te voorkomen.
 
Om de extremen van het weer in de 21e eeuw op te kunnen vangen, moeten we meten hoe het gaat, weten wat er op ons afkomt en alert en nuchter handelen.
 
Van dijkwerker tot stedenbouwer,
van boer tot netbeheerder,
van bewoner tot burgemeester.
Iedereen moet de handen uit de mouwen steken…
 
Hoe? Dat staat in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie.
Een nieuw onderdeel van ons Nationale Deltaprogramma.
 
Per gemeente gaan we de kwetsbaarheden in beeld brengen.
Het rijk, provincies, waterschappen en gemeenten spreken af wie, wat moet doen en wanneer.
Bij alle ruimtelijke investeringen denken we óók aan het klimaat van morgen.
We houden elkaar scherp en we zijn realistisch…
Als het tóch misgaat… weten we wat we moeten doen.

Met het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie nemen we maatregelen om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten.
 

Deltaplan Ruimtelijke adaptatie

Onderdeel van het jaarlijkse Deltaprogramma is het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Daarin staat hoe gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk het proces van ruimtelijke adaptatie willen versnellen en intensiveren. Daarvoor zijn 7 ambities  in dit deltaplan opgenomen. Het deltaplan geeft aan welke doelen de partijen nastreven, hoe ze daaraan gaan werken en hoe ze de resultaten in beeld brengen. Bij het Deltaplan hoort een actieplan met concrete acties en maatregelen.

Deltaprogramma 2019

Lees over de voortgang van het thema Ruimtelijke adaptatie in Deltaprogramma 2019.

Klimaatbestendig en waterrobuust

De kern van de deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Overheden gaan ervoor zorgen dat schade door hittestress, wateroverlast, droogte en overstromingen zo min mogelijk toeneemt en letten daarop bij de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, het opknappen van bestaande bebouwing, vervanging van rioleringen en wegonderhoud. Daarbij maken we gebruik van klimaatscenario’s.

De overheden gaan, in nauwe samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties, in drie stappen te werk:

  • ‘Weten’: analyseren wat de gevolgen van klimaatverandering voor de diverse functies in een gebied in de periode tot 2050 (met een doorkijk naar 2100) zijn;
  • ‘Willen’: concrete doelen stellen voor het verbeteren van de waterrobuustheid en klimaatbestendigheid in de periode tot 2050 en een daarbij passende strategie formuleren;
  • ‘Werken’: de doelen en de strategie vastleggen in bijvoorbeeld beleidsplannen, wetten en regels en programma's voor uitvoering, beheer en ‘groot’ onderhoud.

Met een jaarlijkse enquête meten Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen de voortgang. De enquêtes van 2015 (nulmeting), 2016, 2017 en 2018 laten zien dat alle overheden met de thema's aan de slag zijn. Het merendeel is begonnen in kaart te brengen hoe kwetsbaar ze zijn voor extreem weer. De meeste overheden werken aan stresstesten en geven klimaatadaptatie een plaats in plannen en regels. Om de vergelijkbaarheid van de uitkomsten te verbeteren, wordt in 2018 gewerkt aan standaarden voor de stresstesten. Standaardisering betekent dat iedereen dezelfde invoer gebruikt voor de stresstest, zoals een standaard bui of standaard periode voor hitte of droogte. In februari 2018 heeft het Rijk in samenwerking met de andere overheden en kennisinstellingen de Handreiking gestandaardiseerde stresstest light gepubliceerd. In 2018 vindt doorontwikkeling van de stresstest plaats.

Voor een goede ruimtelijke adaptatie is de inzet van alle partijen nodig, publiek en privaat. In 2018 is daarom het nieuwe Stimuleringsprogramma 2018-2022 van start gegaan. Hiervoor is in deze periode in totaal € 5 miljoen uit het Deltafonds beschikbaar. Het stimuleringsprogramma richt zich in deze fase op de ondersteuning van de regio’s.

 Om tot een versnelling van ruimtelijke adaptatie te komen, is het van belang de beschikbare kennis, instrumenten en ervaringen zo veel mogelijk te delen, zodat niet iedereen het wiel hoeft uit te vinden. In 2018 is daarom het Platform Samen Klimaatbestendig opgericht. Het platform brengt vraag en aanbod in verschillende regio’s, sectoren en bestaande netwerken bij elkaar. Ook het kennisportaal www.ruimtelijkeadaptatie.nl met informatie en tools draagt bij aan kennisdeling.

Klimaateffectatlas

Op het kennisportaal staat ook de vernieuwde klimaateffectatlas. Hiermee kunnen de verschillende klimaateffecten (hitte, wateroverlast, droogte) snel in beeld worden gebracht. Ook kunnen effecten gecombineerd worden met informatie over bijvoorbeeld kwetsbare groepen, zwemwater, dieptes. De klimaateffectatlas is een goed startpunt voor een stresstest.

(Een animatie.)

VOICE-OVER: Het klimaat verandert.
We hebben steeds vaker te maken met de gevolgen van extreem weer.
Deze krantenkoppen zijn ons bekend.
Om in de toekomst erger te voorkomen is het belangrijk dat er maatregelen genomen worden.
Maar hoe weten we wat ons te wachten staat?
Hiervoor is de landelijke Klimaateffectatlas ontwikkeld.

(Een website.)

De Klimaateffectatlas is een startpunt om inzicht te krijgen in de effecten van klimaatverandering in 2050 gebaseerd op wetenschappelijke kennis.
De Klimaateffectatlas bevat informatie over de thema's overstroming, wateroverlast, droogte en hitte.
U kunt inzicht krijgen in de mogelijke effecten van klimaatverandering voor uw gebied en de informatie bekijken voor het jaar 2050.
Als voorbeeld bekijken we binnen het thema hitte het klimaateffect 'hittestress door warme nachten' in combinatie met de gevoelige functie 'percentage ouderen'.
We zien een toename in het aantal warme nachten wat in bepaalde gebieden tot hittestress kan leiden, maar met name ouderen.
De kaartverhalen vertellen wat u ziet op de kaart en hoe u de informatie kunt gebruiken.
De verzamelde gegevens kunt u downloaden of opvragen via de helpdesk.

(Vellen papier.)

De Klimaateffectatlas werkt als wake-upcall dient als startpunt voor verder overleg en voor het opstellen van beleid- en actieplannen om uw gebied klimaatbestendig te maken.
Benieuwd naar de klimaateffecten in uw gebied?
Ga naar klimaateffectatlas.nl.

(Het beeld wordt wit. Het logo van de Klimaateffectatlas. Beeldtekst: www.klimaateffectatlas.nl.)

(De logo's van Climate Adaptation Services, Wageningen University & Research. Het Nederlandse wapenschild met daarnaast Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, Ministerie van Infrastructuur en Milieu. De logo's van Deltares, KWR, TAUW, Hogeschool van Amsterdam, HKV, TNO. En het Nederlandse wapenschild met daarnaast Deltaprogramma, Ruimtelijke Adaptatie.)

Vitale en kwetsbare functies

Het Rijk zorgt ervoor dat nationale vitale en kwetsbare functies uiterlijk in 2050 beter bestand zijn tegen overstromingen. Vitale en kwetsbare functies zijn bijvoorbeeld: energievoorziening (elektriciteit, gas, olie), telecom en ICT (openbaar net en noodcommunicatie), afvalwater, drinkwater, gezondheidszorg (zoals ziekenhuizen), gemalen, vervoer over de weg, chemische bedrijven en laboratoria die ziekteverwekkende stoffen gebruiken.

In het Deltaprogramma is extra aandacht voor deze functies, omdat bij een overstroming belangrijke voorzieningen kunnen uitvallen en gevaarlijke stoffen vrij kunnen komen. Naast het risico op slachtoffers kan er ook grote economische schade ontstaan als gebieden tijdelijk onbewoonbaar zijn of als belangrijke bedrijven lange tijd stil komen te liggen.

Ook hier worden de stappen ‘weten, willen en werken’ doorlopen.

In 2017 hebben de verantwoordelijke departementen (voorlopige) ambitieniveaus vastgesteld voor het blijven functioneren of snel herstellen van vitale en kwetsbare functies in overstroomd gebied. Deze ambities vormen de uitgangspunten voor de kwetsbaarheidsanalyse in de regio. Voor de meeste functies is de stap ‘weten’ vervolgens grotendeels ingevuld. De voortgang van de stap ‘willen’ loopt verder uiteen. Voor 2020 moet beleid en toezicht zijn vastgelegd om te zorgen dat de vastgestelde gehaald worden.

De vierde voortgangsrapportage Aanpak nationale Vitale en Kwetsbare functies bevat een uitgebreide beschrijving van de voortgang van afspraken over vitale en kwetsbare functies.