Waterveiligheid

Zo’n 60% van Nederland is kwetsbaar voor overstromingen. In deze gebieden wonen circa 9 miljoen mensen en wordt ongeveer 70% van ons bruto nationaal product verdiend. Werken aan de bescherming tegen overstromingen is in Nederland dan ook een blijvende noodzaak. Met het Deltaprogramma en de deltabeslissingen is in 2015 de overstap naar de risicobenadering in het waterveiligheidsbeleid gezet. Een benadering waarbij het beschermingsniveau samenhangt met zowel de kans op een overstroming als de gevolgen daarvan. De waterveiligheid is met deze benadering doelmatiger en effectiever aan te pakken.

De Maeslantkering tijdens de jaarlijkse proefsluiting

Deltabeslissing Waterveiligheid

De deltabeslissing waterveiligheid betekende een nieuwe aanpak in voor de bescherming van mens en economie tegen overstromingen: ieder individu achter dijken of duinen hetzelfde beschermingsniveau: de kans dat hij of zij overlijdt door een overstroming mag niet groter zijn dan 1:100.000 per jaar. Op plekken waar de gevolgen heel groot zijn (in termen van groepen slachtoffers,  economische schade en/of vitale infrastructuur van nationaal belang) wordt het beschermingsniveau hoger. De waterveiligheid wordt hiermee gerichter en effectiever aangepakt. Deze doelen zijn vertaald naar nieuwe normen voor de dijken, duinen en dammen die ons land beschermen tegen overstromingen vanuit de zee, de grote rivieren en de grote meren. Deze normen zijn verankerd in de Waterwet, die op 1 januari 2017 in werking is getreden. Het streven is dat dan overal aan de wettelijke normen wordt voldaan.

Meer weten over het waterveiligheidsbeleid? Bekijk een animatie over de nieuwe benadering. Ook handig: het boekje Waterveiligheid. Begrippen begrijpen.

Nieuw instrumentarium en de opgave tot 2050

Met het vastleggen van de normen zijn we er nog niet. Om de normen ook toe te kunnen passen heeft het Rijk – in overleg met de waterschappen – voorschriften en instrumenten ontwikkeld waarmee de beheerders de veiligheid van de dijken, duinen en dammen kunnen bepalen.

De beoordelingen van de primaire keringen vorderen gestaag: circa 19%  is medio 2019 beoordeeld op basis van de per 1 januari 2017 geldende normen. Daarmee ligt het werk goed op schema. In 2023 ontstaat er zo een eerste landelijk beeld van de versterkingsopgave tot 2050.

Waar de keringen niet aan de wettelijke normen voldoen, worden in de periode tot 2050 maatregelen genomen. Preventie staat daarbij voorop. Het vereiste beschermingsniveau komt tot stand door de kans op overstromingen te beperken, met stevige dijken, dammen, duinen en storm­vloedkeringen en ook met voldoende ruimte voor de rivier. Deze maatregelen zijn onderdeel van het Deltaplan Waterveiligheid.

Het openbare waterveiligheidsportaal laat de voortgang van de beoordelingsronde zien en de dijkversterkingen in het Hoogwaterbeschermingsprogramma.

Het Deltaplan Waterveiligheid bevat grafieken en tabellen over de voortgang, programmering, planning en fasering van de projecten voor waterveiligheid. Ook geeft dit deltaplan informatie over de vraag of de uitvoering van het Deltaplan Waterveiligheid op schema ligt volgens de systematiek ‘meten, weten, handelen’.

Programma Integraal Rivier Management

In de Rijn en de Maas komen verschillende grote opgaven van Rijk en regio samen. Het Rijk heeft opgaven voor waterveiligheid, scheepvaart, ecologische waterkwaliteit en natuur, zoetwatervoorziening en rivierbodembeheer. Regionale opgaven betreffen onder meer natuur, recreatie, economie en een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat. Ook is er een opgave voor ruimtelijke adaptatie. Door klimaatontwikkeling (hogere afvoeren en langere droge perioden) en erosie van het zomerbed worden sommige opgaven groter en komen er nieuwe opgaven bij.

De minister van IenW heeft daarom in 2018 het voornemen uitgesproken om samen met de overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties in het rivierengebied een programma voor Integraal Riviermanagement op te zetten (IRM). Op 4 juli 2019 heeft de minister met bestuurders van zowel Deltaprogrammaregio Rijn als  Maas hierover gezamenlijke afspraken gemaakt en de opdracht gegeven voor het starten van het programma Integraal Riviermanagement.

Deltaplan Waterveiligheid

In het Deltaplan Waterveiligheid staan alle onderzoeken, maatregelen en voorzieningen om Nederland te beschermen tegen overstromingen. Het plan is ingevuld voor de eerste zes jaar, voor de twaalf jaar daarna op hoofdlijnen en biedt ook een doorkijk tot 2050. De maatregelen worden grotendeels betaald uit het Deltafonds. Het Deltaplan is onderdeel van het Deltaprogramma dat de Deltacommissaris jaarlijks uitbrengt.

Meekoppelkansen

De partijen die aan de waterveiligheidsopgave werken, bieden op alle niveaus mogelijkheden voor een integrale benadering, zodat meekoppelen van andere geplande projecten in het gebied kansen biedt voor een efficiënt en coöperatief resultaat.

Gevolgen van een overstroming beperken door ruimtelijke inrichting (laag 2):

In gebieden die kunnen overstromen door een doorbraak van primaire of regionale waterkeringen, zijn de gevolgen te beperken via de ruimtelijke inrichting. De opgave is de ruimte zo in te richten dat de gevolgen van overstromingen worden beperkt. Het gaat daarbij om het beperken van schade en slachtoffers, het verkorten van de hersteltijd na een overstromingen, of het uitstellen of voorkomen van dijkversterkingen op de lange termijn. Dit is onderdeel van het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie.

Crisisbeheersing (laag 3)

In 2018 is het programma Watercrisis beheersen in een veiligheidsregio (WAVE2020) gestart. Dit programma brengt de resultaten van de impactanalyses en de strategieën voor handelingsperspectieven vanuit de verschillende veiligheidsregio’s samen tot één landelijk beeld, als basis voor een gezamenlijk plan van alle overheden voor het beheersen van een crisis als gevolg van een overstroming. De Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO) is de opdrachtgever voor het programma WAVE2020; veiligheidsregio’s, waterschappen, Rijkswaterstaat en de betrokken ministeries werken in het programma samen.

De resultaten van de impactanalyses en strategieën zijn ook te benutten voor het afwegen van maatregelen in laag 2, de invulling van de Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR) en de klimaatstresstesten die de gemeenten uitvoeren.

Bij een watercrisis staan bestuurders samen aan het roer. Het is belangrijk dat alle partijen elkaar dan goed weten te vinden. Tijdens een symposium in april 2019 hebben de betrokken bestuurders de gezamenlijke intentieverklaring Crisisbeheersing overstromingen Randstad getekend. De kern van de intentieverklaring is dat waterschappen 1) de waterbewustwording versterken en in hun handelen rekening houden met de kansen en bedreigingen van het water, 2) samenwerken aan impactanalyses en handelingsperspectieven om bij een (dreigende) overstroming van de Randstad zo effectief mogelijk te kunnen optreden en 3) de integraliteit van de afstemming tussen de regionale en de landelijke aanpak voor het bestrijden van watercrises verbeteren.

Mogelijke aanpassing deltabeslissing

Het doel van de deltabeslissing Waterveiligheid is dat de primaire waterkeringen in 2050 aan de norm voldoen. Een aantal onderliggende doelen is inmiddels bereikt zoals: de nieuwe normen op basis van de risicobenadering zijn in de wet verankerd (2017), het bijbehorende wettelijk beoordelingsinstrumentarium (WBI2017) is gereed en de eerste landelijke beoordelingsronde op basis van de nieuwe normen loopt Het Hoogwaterbeschermingsprogramma bevat de programmering van dijkversterkingen tot en met 2025.

Andere onderliggende doelen staan voor de komende jaren op de agenda. Eind 2023 wordt over de toestand van de primaire keringen op basis van de uitkomsten van de Landelijke Beoordelingsronde gerapporteerd. Eind 2024 wordt over de doeltreffendheid en de effecten van het nieuwe waterveiligheidsbeleid gerapporteerd. Dan wordt ook geëvalueerd of het nodig is de normen aan te passen.

Op dit moment is er geen reden de deltabeslissing Waterveiligheid aan te passen. De analyse van nieuwe ontwikkelingen geeft daar geen aanleiding voor.

Deltaprogramma 2020

Lees over de voortgang van het thema Waterveiligheid in het Deltaprogramma 2020. De programmering van alle onderzoeken en projecten is te vinden in paragraaf 3.2.