Waterveiligheid

Zo’n 60% van Nederland is kwetsbaar voor overstromingen. In deze gebieden wonen 9 miljoen mensen en wordt het grootste deel van ons bruto nationaal product verdiend. Werken aan de bescherming tegen overstromingen is in Nederland dan ook een blijvende noodzaak. In het Deltaprogramma is daarom de afgelopen jaren eerst de deltabeslissing Waterveiligheid ontwikkeld en vervolgens is deze vertaald naar normen die in de wet zijn vastgelegd.  

De Maeslantkering tijdens de jaarlijkse proefsluiting

Deltabeslissing Waterveiligheid

Met de deltabeslissing Waterveiligheid krijgt ieder individu achter dijken of duinen hetzelfde beschermingsniveau: de kans dat hij of zij overlijdt door een overstroming mag niet groter zijn dan 1:100.000 per jaar. Op plekken waar de gevolgen heel groot zijn (in termen van groepen slachtoffers of economische schade) wordt het beschermingsniveau hoger. Deze doelen zijn vertaald naar normen voor de dijken, duinen en dammen die ons land beschermen tegen overstromingen vanuit de zee, de grote rivieren en de grote meren. Deze normen zijn verankerd in de waterwet, die op 1 januari 2017 in werking is getreden. De waterveiligheid wordt hiermee gerichter en effectiever aangepakt. Mensen en economie worden nog beter beschermd. Het waterveiligheidsbeleid is toekomstgericht en kijkt vooruit naar de verwachte situatie in 2050. Het streven is dat dan overal aan de wettelijke normen wordt voldaan.

Meer weten over het nieuwe waterveiligheidsbeleid? Bekijk een animatie over de nieuwe benadering. Ook handig: het boekje Waterveiligheid. Begrippen begrijpen.

Nieuw instrumentarium en de opgave tot 2050

Met het vastleggen van de normen zijn we er nog niet. Om de normen ook toe te kunnen passen heeft het Rijkin overleg met de waterschappen voorschriften en instrumenten ontwikkeld waarmee de beheerders de veiligheid van de dijken, duinen en dammen  kunnen bepalen

De beoordelingen vorderen gestaag: zeker 15% van de primaire waterkeringen is inmiddels beoordeeld op basis van de per 1 januari 2017 geldende normen. Daarmee ligt het werk goed op schema. In 2023 ontstaat er zo een eerste landelijk beeld van de versterkingsopgave tot 2050. Waar de dijken niet aan de wettelijke normen voldoen, vinden in de periode tot 2050 maatregelen plaats. Dat gebeurt in de meeste gevallen met versterkingen van de dijken of duinen of door de rivier meer ruimte te geven. Deze maatregelen worden veelal volgens het Deltaplan Waterveiligheid uitgevoerd.

Het openbare waterveiligheidsportaal laat in een kaartbeeld de voortgang van de beoordelingsronde zien en de dijkversterkingen in het Hoogwaterbeschermingsprogramma.

Het Deltaplan Waterveiligheid bevat grafieken en tabellen over de voortgang, programmering, planning en fasering van de projecten voor waterveiligheid. Ook geeft dit deltaplan informatie over de vraag of de uitvoering van het Deltaplan Waterveiligheid op schema ligt volgens de systematiek ‘meten, weten, handelen’.

Programma Integraal Rivier Management

Waterveiligheid is een belangrijke opgave in het rivierengebied. Als gevolg van klimaatverandering zullen de rivieren toenemende hoeveelheden water moeten kunnen afvoeren. Daarnaast liggen er in het rivierengebied opgaven met betrekking tot onder andere scheepvaart, waterkwaliteit, natuurbeheer en zoetwatervoorziening. De minister van IenW wil samen met alle betrokkenen in het rivierengebied een Programma Integraal Rivier Management opzetten, waarin al deze opgaven en ambities worden gebundeld en met elkaar worden verbonden. Onderdeel daarvan is een nieuwe impuls voor rivierverruiming.

Deltaplan Waterveiligheid

In het Deltaplan Waterveiligheid staan alle onderzoeken, maatregelen en voorzieningen om Nederland te beschermen tegen overstromingen. Het plan is ingevuld voor de eerste zes jaar, voor de twaalf jaar daarna op hoofdlijnen en biedt ook een doorkijk tot 2050. De maatregelen worden grotendeels betaald uit het Deltafonds. Het Deltaplan is onderdeel van het Deltaprogramma dat de Deltacommissaris jaarlijks uitbrengt.

Slimme combinaties en meekoppelkansen

In specifieke situaties, bijvoorbeeld waar dijkversterking heel duur of maatschappelijk zeer ingrijpend is, zijn ‘slimme combinaties’ met ruimtelijke inrichting en/of rampenbestrijding mogelijk om het beschermingsniveau te behalen. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft samen met de gebieden uitgewerkt waar slimme combinaties kansrijk zijn.

De partijen die aan de waterveiligheidsopgave werken, bieden op alle niveaus mogelijkheden voor een integrale benadering, zodat meekoppelen van andere geplande projecten in het gebied kansen biedt voor een efficiënt en coöperatief resultaat.

Gevolgen van een overstroming beperken door ruimtelijke inrichting (laag 2):

In gebieden die kunnen overstromen door een doorbraak van primaire of regionale waterkeringen, zijn de gevolgen te beperken via de ruimtelijke inrichting. De opgave is de ruimte zo in te richten dat de gevolgen van overstromingen afnemen en het restrisico (het risico dat resteert als de waterkeringen op order zijn) kleiner wordt. Daarmee zijn dijkversterkingen op de lange termijn mogelijk te beperken, uit te stellen of te voorkomen en wordt Nederland weerbaarder voor klimaatverandering. Als de gevolgen kleiner zijn, is bovendien de hersteltijd na een overstroming korter. In 2018 stellen we vast welke acties noodzakelijk zijn en welke partijen de verantwoordelijkheid hebben om gevolgbeperking op te nemen in het beleid.

Crisisbeheersing (laag 3)

In 2018 is het programma Watercrisis beheersen in een veiligheidsregio (WAVE2020) gestart. Dit programma brengt de resultaten van de impactanalyses en de strategieën voor handelingsperspectieven vanuit de verschillende veiligheidsregio’s samen tot één landelijk beeld, als basis voor een gezamenlijk plan van alle overheden voor het beheersen van een crisis als gevolg van een overstroming. De Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO) is de opdrachtgever voor het programma WAVE2020; veiligheidsregio’s, waterschappen, Rijkswaterstaat en de betrokken ministeries werken in het programma samen.

De resultaten van de impactanalyses en strategieën zijn ook te benutten voor het afwegen van maatregelen in laag 2, de invulling van de Richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR) en de klimaatstresstesten die de gemeenten uitvoeren.

Deltaprogramma 2019

Lees over de voortgang van het thema Waterveiligheid in het Deltaprogramma 2019. De programmering van alle onderzoeken en projecten is te vinden in paragraaf 3.2.