Waddengebied

De Waddenzee is in zijn geheel, van Den Helder tot Esbjerg, opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Het is een van de belangrijkste wetlands van de wereld en heeft unieke natuurwaarden. Het gebied is ook voor de veiligheid van groot belang. De buitendelta’s, de Waddeneilanden, de wadplaten en de kwelders beschermen samen de kust van Noord-Nederland.

Inzet van de voorkeursstrategie Waddengebied voor de waterveiligheid is dat de belangrijke waarden van het Waddengebied behouden blijven met zo natuurlijk mogelijke maatregelen. De komende jaren ligt het accent op de uitwerking en zoekt de regio kansen voor een integrale aanpak van maatregelen. De deltabeslissingen en de beslissing Zand vormen daarbij het kader.

Luchtfoto van Schiermonnikoog

Opgave

Het uitgestrekte intergetijdengebied in de ondiepe Waddenzee (wadplaten, kwelders en geulen) vormt een buffer tegen hoge golven van de Noordzee. Zonder deze  buffer zouden de waterkeringen langs de vaste wal en op de eilanden sterker en hoger moeten zijn. Het intergetijdengebied van de Waddenzee heeft zand nodig om zich aan te passen aan de stijgende zeespiegel. Als de zeespiegel sneller stijgt is méér zand nodig en  kan er een situatie ontstaan dat het intergetijdengebied de stijging niet meer kan bijhouden, waardoor de bufferende werking afneemt .

Daarnaast biedt ongeveer honderd kilometer waterkeringen langs de vaste wal van de Waddenzee en op de eilanden niet het wettelijke beschermingsniveau. Een deel van de waterkeringen moet bovendien beter beschermd worden vanwege de rol die met name Groningen heeft in de gaswinning en het (inter)nationale gastransport. Ten slotte is het aardbevingsbestendig maken van de dijken in Groningen van belang.

Voorkeursstrategie met drie uitwerkingen

Voor het waddengebied is een voorkeursstrategie opgesteld met drie uitwerkingen.

1. Zand

Inzet van de voorkeursstrategie is dat het intergetijdengebied mee blijft groeien met de zeespiegelstijging.  Met de huidige zeespiegelscenarios lijkt het erop dat tot 2100 geen maatregelen in de Waddenzee zelf en in het Eems-Dollard en zijn monding nodig zijn voor de waterveiligheid. Het systeem kan zich aanpassen aan de de bodemdaling en stijgende zeespiegel. Voor de natuurwaarden is ingrijpen ook niet wenselijk. Vooralsnog volstaat het zand te blijven suppleren aan de Noordzeekant van de Waddeneilanden (op het kustfundament) en eventueel op de buitendelta’s. Met pilots, zoals de pilot Zandsuppletie op de Buitendelta van het Amelander Zeegat (zie Deltaprogramma Kust)  en monitoring wordt onderzocht of het zand daarmee tijdig op natuurlijke wijze naar de platen en kwelders van de Waddenzee stroomt (‘lerend werken’). Dit gebeurt binnen het onderzoeksprogramma Kustgenese 2.0 van Rijkswaterstaat, dat inzicht levert in de werking en toekomstige veranderingen van het zandige systeem.

Het reguliere kustonderhoud met zandsuppleties verloopt volgens planning. In 2017 is de geulwandsuppletie bij Ameland uitgevoerd. Een vergelijkbare suppletie bij Vlieland is in uitvoering. Hoe effectief deze zijn wordt met monitoring in de gaten gehouden. 

2. Dijken

Voor dijkversterkingen voorziet de voorkeursstrategie in een gebiedsgerichte en integrale aanpak. Die komt tot stand door aanpassingen aan de waterkeringen aan te laten sluiten bij gebiedsontwikkelingen en meerwaarde te creëren voor functies als natuur, recreatie en regionale economie.

Innovatieve dijkconcepten

Een meerwaarde creëren voor de functies als natuur, recreatie en regionale economie kan langs de vaste wal met innovatieve dijkconcepten. Denk aan brede groene dijken, multifunctionele dijken en overslagbestendige dijken. De drie waterschappen Wetterskip Fryslân, Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s onderzoeken deze vernieuwende waterkeringsconcepten. Dit gebeurt in pilots binnen de Projectoverstijgende Verkenning (POV) Waddenzeedijken.

Waterschap Noorderzijlvest past in het dijkverbeteringstraject Eemshaven-Delfzijl al innovatieve dijkconcepten toe. De dijkversterkingen uit het Hoogwaterbeschermingsprogramma liggen op schema. De dijkversterking Eemshaven-Delfzijl is in uitvoering en eind 2019 klaar. Voor de versterking van de dijk op Vlieland worden mogelijke oplossingen uitgedacht.

3. Waddeneilanden

De voorkeurstrategie omvat voor alle Waddeneilanden in beginsel dezelfde bouwstenen: suppletiestrategie,  dynamisch kustbeheer, kwelderontwikkeling, innovatieve dijkconcepten, meegroeien (herverdeling van zand), buitendijkse bewoning, buitendijkse infrastructuur, rampenbeheersing en zoetwatervoorziening. Deze aspecten hebben onderlinge relaties. Een integrale benadering van de waterveiligheid ligt dus voor de hand, maar pakt op elk van de eilanden anders uit omdat de samenhang tussen de bouwstenen op elk van de eilanden anders kan zijn .

Ruimtelijke adaptatie 

Ruimtelijke adaptatie in het Waddengebied heeft betrekking op het grondgebied van RBO Rijn Noord/ Nedereems. Het Deltaprogramma Waddengebied omvat namelijk alleen de kustgemeenten langs de vaste wal van de Waddenzee en de Waddeneilandgemeenten. Dit is de reden dat ruimtelijke adaptatie in het Waddengebied (alle gemeenten) wordt opgepakt in het kader van RBO Rijn Noord/Nedereems. Zie voor de aanpak van ruimtelijke adaptatie in het Waddengebied elders op deze site. In het Friese deel van het Waddengebied is de werkregio Fries Bestuursakkoord Waterketen (FBWK) in 2017 begonnen met klimaatstresstesten wateroverlast en hitte stedelijk gebied voor alle gemeenten, inclusief de Waddeneilanden. De resultaten zijn in de loop van 2018 beschikbaar.  

Deltaprogramma 2019

Lees over de voortgang in het Waddengebied in het Deltaprogramma 2019.