Zuidwestelijke Delta

De Zuidwestelijke Delta omvat Zeeland, de Zuid-Hollandse eilanden en het westelijk deel van Noord-Brabant. Na de watersnoodramp van 1953 hebben de Deltawerken gezorgd voor veiligheid, goede infrastructurele verbindingen en de beschikbaarheid van zoetwater. Maar ze brengen nu en in de toekomst ook een aantal uitdagingen met zich mee: voor de natuur, de waterkwaliteit én de economie. Daarnaast staat het gebied onder druk door de stijgende zeespiegel en hogere rivierafvoeren in de toekomst. Ook is voldoende zoetwater op termijn niet vanzelfsprekend.

De bestuurders in de Zuidwestelijke Delta erkennen dit en stellen de samenhang in veiligheid, economie en ecologie centraal, vooral bij toekomstige oplossingen voor waterveiligheid en de beschikbaarheid van zoetwater. Zorgen voor een klimaatbestendig veilige, ecologisch veerkrachtige en economisch vitale Zuidwestelijke Delta: dat is de ambitie. De komende jaren ligt het accent op de uitwerking van de gezamenlijke voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta en verbindt de regio kansen voor een integrale aanpak van maatregelen. De deltabeslissingen vormen daarbij het kader. Daarnaast zullen de komende jaren de consequenties van mogelijk versnelde zeespiegelstijging op de voorkeursstrategie nader in beeld worden gebracht. Meer weten over de uitdagingen in de Zuidwestelijke Delta? Bekijk dan de film.

Mosselhoek Prinsesseplaat luchtfoto

Integrale ambities realiseren

Klimaatverandering en sociaaleconomische ontwikkelingen stellen het gebied voor opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, waterveiligheid en zoetwatervoorziening. Ook op andere gebieden is de Zuidwestelijke Delta verre van ‘af’: de meeste deltawateren zijn ecologisch niet gezond en het economisch gebruik van de wateren staat onder druk.

Er zijn goede mogelijkheden om de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening in de Zuidwestelijke Delta te garanderen. De aanpak in het gebied bestaat uit innovatieve, integrale oplossingen. Voorbeelden zijn: alternatieve zoetwateraanvoer via de Roode Vaart, het realiseren van dijken met meerdere functies en opwekking van duurzame energie. Dit biedt ook kansen voor de economie in het gebied, die sterk watergebonden is.

Grevelingen en Volkerak-Zoommeer

Het terugbrengen van beperkt getij op de Grevelingen is onderdeel van de voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta. Hiervoor is een doorlaatmiddel in de Brouwersdam nodig, dat mogelijk te combineren is met duurzame energieopwekking via een getijdencentrale. Begin 2019 hebben het Rijk, de provincies Zeeland en Zuid-Holland, de gemeenten Goeree-Overflakkee en Schouwen-Duiveland en Staatsbosbeheer afspraken gemaakt over de afronding van de verkenningsfase. De komende periode vindt verder onderzoek plaats naar de manier waarop rekening gehouden kan worden met de verwachte zeespiegelstijging en naar maatregelen die nodig zijn om te voldoen aan de Natura 2000-wetgeving.

Rijk en regio blijven in gesprek over de nadere planuitwerking en financiering van het terugbrengen van een kleine getijslag en zout op het Volkerak-Zoommeer en de bijbehorende alternatieve zoetwatervoorziening. Dit is conform de afspraken uit de Bestuursovereenkomst Ontwikkeling Grevelingen en Volkerak-Zoommeer en de Bestuursovereenkomst Zoet Water (2015).

Voorkeursstrategie waterveiligheid

Met de nieuwe normen voor de waterkeringen zijn op verschillende plaatsen in de Zuidwestelijke Delta dijkversterkingen nodig. Bij iedere dijkversterking wordt onderzocht of innovatieve dijken mogelijk zijn die ook kansen bieden voor natuur, recreatie en wonen.

Voor de Oosterschelde voorziet de voorkeursstrategie in een toekomstbestendige aanpak van waterveiligheid, die ook bijdraagt aan het verminderen van de effecten van de ‘zandhonger’. De stormvloedkering verstoort de natuurlijke aanzanding van platen en vooroevers door een gereduceerde getijdenstroom, terwijl er door golfslag wel zand wegspoelt. De Roggenplaat wordt nu in dat kader verstevigd.

In de Westerschelde is het storten van baggerspecie te benutten om vooroevers van dijken mee te laten stijgen met de zeespiegel. Dat biedt ook kansen voor natuurherstel. Daarnaast zijn op lange termijn maatregelen nodig om de getijgolf in het waterbekken te temperen. Nederland en Vlaanderen hebben samen de Agenda voor de toekomst opgesteld. 

De dijkversterkingen uit het Hoogwaterbeschermingsprogramma verlopen volgens planning. De versterkingen op Schouwen-Duiveland zijn afgerond. Voor het dijkversterkingsproject Hansweert is juni 2019 een voorkeursalternatief vastgesteld, dat nu verder uitgewerkt gaat worden. Het waterschap streeft ernaar de belanghebbenden en de omgeving zoveel mogelijk bij de voorbereiding en de uitvoering te betrekken. 

Zoetwater

Belangrijk onderdeel van de voorkeursstrategie zoetwater is het maken van afspraken over de waterbeschikbaarheid. Hiervoor vinden gesprekken plaats tussen de overheden en zoetwatergebruikers. Als het klimaat verandert, zijn maatregelen nodig in het hoofdwatersysteem, de regionale watersystemen en bij de zoetwatergebruikers (zoals landbouw, industrie en drinkwatervoorziening) om voldoende leveringszekerheid te behouden.

De Zuid-Hollandse eilanden, West-Brabant, Tholen, Sint Philipsland en de Reigersbergsepolder ontvangen zoetwater via de grote zoete wateren, zoals Biesbosch, Hollandsch Diep, Haringvliet en Volkerak-Zoommeer. Voor deze gebieden is het van belang de zoetwateraanvoer en -voorraad te garanderen en verzilting te bestrijden.

De Roode Vaart combineert een duurzame zoetwatervoorziening met een kwaliteitsimpuls in het centrum van Zevenbergen. De planning is dat West-Brabant vanaf eind 2020 water kan inlaten via de Roode Vaart. De betrokkenen hebben dat bevestigd in een samenwerkingsovereenkomst.

Zodra besloten wordt het Volkerak-Zoommeer weer zout te maken, komen er eerst in de direct omliggende gebieden aanvullende maatregelen voor de zoetwatervoorziening. Hiervoor is een alternatieve zoetwatervoorziening ontworpen die tevens klimaatrobuust is.

Zeeuws-Vlaanderen, Walcheren, Noord- en Zuid-Beveland en Schouwen-Duiveland ontvangen geen zoetwater uit het hoofdwatersysteem. Deze gebieden zijn grotendeels afhankelijk van neerslag. Voor een zuinigere zoetwaterhuishouding zijn hier innovaties nodig, zoals waterconservering in de bodem, efficiënter gebruik van neerslag en zoetwaterlenzen, en hergebruik van zoetwater. In Zeeland loopt de Proeftuin Zoetwater om de zelfvoorzienendheid van gebruikers van zoetwater te vergroten.

Ruimtelijke adaptatie in Zeeland

In 2019 hebben alle Zeeuwse overheden ingestemd met het Plan van aanpak Klimaatadaptatie Strategie Zeeland. Hierin zijn afspraken gemaakt over het doorlopen van de zeven ambities van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie, inclusief bijbehorende planning en het opstellen van een klimaatadaptatiestrategie op Zeeuws en lokaal niveau. De aanloop naar het plan van aanpak zorgde voor een toenemend besef van de gezamenlijke opgave. Eind 2019 hebben alle gemeenten in Zeeland integrale stresstesten uitgevoerd, voor het gehele grondgebied. Op Zeeuws niveau heeft een integrale risicodialoog plaatsgevonden, ter voorbereiding op de Zeeuwse klimaatadaptatiestrategie. Daarnaast heeft ongeveer 30% van de gemeenten risicodialogen gevoerd.

In veel Zeeuwse projecten is klimaatadaptatie een factor van betekenis. De woonwijk Claverveld in de gemeente Vlissingen wordt bijvoorbeeld klimaatadaptief gebouwd. IVN Natuureducatie, GGD Zeeland en Hogeschool Zeeland zijn de Groene Revolutie Zeeuwse Schoolpleinen gestart, met steun van de provincie Zeeland. Dit programma heeft tot doel schoolpleinen te vergroenen en zo bij te dragen aan een klimaatbestendige samenleving. De provincie Zeeland heeft ook een subsidieregeling Groene Daken opgesteld.

Partijen doen gezamenlijk onderzoek naar hittestress en hebben een rekenmodel ontwikkeld. De hittekaart maakt in de Klimaateffectatlas zichtbaar waar hittestress kan ontstaan. Via vijf meetstations in een aantal Zeeuwse steden worden in de periode 2017 t/m 2021 data verzameld en geanalyseerd. Het project Cool Towns van de gemeente Middelburg benut deze data. Dit project ontwikkelt oplossingen om de effecten van hitte tegen te gaan.

De gemeente Borsele is gestart met het project Klimaatstraat Nieuwdorp, waarbij de gemeente samen met bewoners en ondernemers onderzoekt hoe ze twee straten in Nieuwdorp klimaatneutraal en klimaatadaptief kunnen inrichten. Dit project levert kennis op over hoe je samen met bewoners en ondernemers tot een maatschappelijk gedragen strategie kunt komen.

De brede en complexe opgave die vanuit ruimtelijke adaptatie op Zeeland afkomt, maakt samenwerking noodzakelijk. Geen enkele partij beschikt immers zelf over voldoende deskundigheid, middelen, kennis en netwerk. De Zeeuwse overheden hebben hiervoor een governance-structuur ontwikkeld.

Voorjaar 2017 vond op de bestuurlijke tafel Ruimte en Wonen een gesprek plaats tussen provincie Zuid-Holland, de gemeente Goeree-Overflakkee en het waterschap Hollandse Delta over ruimtelijke adaptatie. Dit gesprek krijgt in de tweede helft van 2017 een vervolg als met de aanpak van de afspraken uit het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie aan de slag wordt gegaan. Verder werken de betrokken partijen in dit gebied samen via een gebiedsprogramma aan verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving, het versterken van recreatie en toerisme, het stimuleren van innovatie in visserij, landbouw, recreatie en zorg, het realiseren van duurzame energie en fungeren als proeftuin voor innovaties en het verbeteren van de bereikbaarheid en verkeersveiligheid.

Ruimtelijke adaptatie in West-Brabant en Zuid-Holland

De werkregio West-Brabant rapporteert via de samenwerking in het kader van het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie Zuid-Nederland aan staf deltacommissaris. De werkregio Goeree-Overflakkee heeft in 2018 een integrale stresstest uitgevoerd voor het hele grondgebied en voert met diverse stakeholders een risicodialoog om te komen tot een klimaatadaptatiestrategie.

Mogelijke aanpassing deltabeslissing en voorkeursstrategie

Als de zeespiegelstijging in 2100 beperkt blijft tot maximaal 1 meter, dan kan de huidige voorkeursstrategie grotendeels in stand blijven. Uit studies van Deltares blijkt wel dat intensivering nodig is van met name zandsuppleties, kleinere ingrepen en ontwikkelend onderzoek.

Stijgt de zeespiegel in 2100 met 1 tot 2 meter, dan vraagt de strategie op verschillende punten aanpassing. Afhankelijk van de snelheid van de zeespiegelstijging zijn dan tussen 2050 en 2100 mogelijk grotere ingrepen noodzakelijk, waarvoor ruim voor 2050 al keuzes gemaakt moeten worden. Het is van belang effectieve maatregelen voor de Zuidwestelijke Delta tijdig en in samenhang te kunnen treffen. Dat vraagt om een integrale verkenning naar alternatieven voor de lange termijn, gericht op veiligheid, zoetwater, natuur en economie. De komende zes jaar is ook onderzoek nodig naar mogelijke knikpunten en effecten bij voortzetting van de huidige voorkeursstrategie.

Oplossingsrichtingen en keuzen betreffen onder meer het peilbeheer, het meestijgen van peil en bodem in de afgesloten bekkens, de inzet van pompen, het sluitregime van de Oosterscheldekering en uiteindelijk de keuze tussen een open of gesloten Oosterschelde en de wijze van dijkversterkingen. De oplossingen en keuzen kunnen voor de verschillende watersystemen in de Zuidwestelijke Delta verschillen: Bergsche Maas, Haringvliet, Hollandsch Diep, Grevelingen, Volkerak-Zoommeer, Binnenschelde, Markiezaatsmeer, Oosterschelde en Veerse Meer en Westerschelde.

Daarnaast krijgen de zeven ambities van het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie een plaats in de voorkeursstrategie voor de Zuidwestelijke Delta.

Deltaprogramma 2020

Lees over de voortgang in het gebied Zuidwestelijke Delta in het Deltaprogramma 2020.

Contact

Wilt u in contact komen met het programmateam van Deltaprogramma Zuidwestelijke Delta? Stuur dan een e-mail naar secretariaat@zwdelta.nl. Kijk voor meer informatie over de ontwikkelingen en de projecten binnen de Zuidwestelijke Delta op www.zwdelta.nl.