Deltaprogramma

Deze hoofdrubriek bevat 5 rubrieken:

Ruimtelijke adaptatie

Als er onverhoopt een overstroming optreedt zullen veel woningen, bedrijven en infrastructuur grote schade oplopen. Ook ziekenhuizen en energiecentrales zijn kwetsbaar voor de gevolgen van een overstroming. Door de klimaatverandering is er meer kans op overstromingen, wateroverlast bij extreme piekbuien en langdurige droogte en/of hittestress in steden.

Gebaseerd op ervaringen in de laatste decennia waren we ons er al meer van bewust dat we bij de inrichting van onze leefomgeving meer aandacht moeten besteden aan ‘leven met water’. Door de klimaatverandering is een omslag in het denken nodig: klimaatbestendig en waterrobuust inrichten moet in Nederland een vanzelfsprekend onderdeel van ruimtelijke (her)ontwikkelingen worden.

wadi infiltratievoorziening

Klimaatbestendig en waterrobuust

De kern van de deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht. Overheden gaan ervoor zorgen dat schade door hittestress, wateroverlast, droogte en overstromingen zo min mogelijk toeneemt en letten daarop bij de aanleg van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen, het opknappen van bestaande bebouwing, vervanging van rioleringen en wegonderhoud. Daarbij maken we gebruik van klimaatscenario’s. Zo voorkomen we ook dat de normen voor waterkeringen steeds strenger moeten worden.

De overheden gaan, in nauwe samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties, in drie stappen te werk:

  1. ‘weten’: analyseren wat de gevolgen van klimaatverandering voor de diverse functies in een gebied in de periode tot 2050 (met een doorkijk naar 2100) zijn;
  2. ‘willen’: concrete doelen stellen voor het verbeteren van de waterrobuustheid en klimaatbestendigheid in de periode tot 2050 en een daarbij passende strategie formuleren;
  3. ‘werken’: de doelen en de strategie vastleggen in bijvoorbeeld beleidsplannen, wetten en regels en programma's voor uitvoering, beheer en ‘groot’ onderhoud.

Met een jaarlijkse enquête meten Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen de voortgang. De enquêtes van 2015 (nulmeting) en 2016 laten zien dat alle overheden met de thema's aan de slag zijn, waarbij de waterschappen het verst gevorderd lijken. Alle partijen zijn bekend met de gevolgen van klimaatverandering voor wateroverlast, waterveiligheid en droogte. Hittestress is minder onder de aandacht.

Voor een goede ruimtelijke adaptatie is de inzet van alle partijen nodig. Het programma Ruimtelijke adaptatie stimuleert dit met (financiële) ondersteuning van impactprojecten, een adviesteam, living labs, een city deal en het kennisportaal www.ruimtelijkeadaptatie.nl met informatie en tools. Centraal daarbij staat de Handreiking ruimtelijke adaptatie. Andere onderdelen van het portaal zijn de Klimaatffectatlas, een stresstest en een overzicht van adaptatieprojecten in de praktijk.

Een van de impactprojecten is Land van Cuijck. Lokale overheden hebben een intentieovereenkomst gesloten om onder andere wateroverlast en hittestress op te lossen. Ook in andere regio's wordt samengewerkt op het gebied van klimaatbestendigheid.

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie

In aanvulling op het Deltaplan Waterveiligheid en het Deltaplan Zoetwater komt er vanaf Deltaprogramma 2018 ook een Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Daarin komt te staan hoe partijen de doelstellingen en transitieopgave van de deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie samen verder brengen en welke mix van instrumenten en maatregelen ze daarbij inzetten.

Vitale en kwetsbare functies

Het Rijk zorgt ervoor dat nationale vitale en kwetsbare functies uiterlijk in 2050 beter bestand zijn tegen overstromingen. Vitale en kwetsbare functies zijn bijvoorbeeld: energievoorziening (elektriciteit, gas, olie), telecom en ICT (openbaar net en noodcommunicatie), afvalwaterketen, drinkwatervoorziening, gezondheidszorg (zoals ziekenhuizen), gemalen en spuimiddelen, wegtransport, chemische bedrijven en laboratoria die ziekteverwekkende stoffen gebruiken.

In het Deltaprogramma is extra aandacht voor deze functies, omdat bij een overstroming essentiële voorzieningen kunnen uitvallen en gevaarlijke stoffen vrij kunnen komen. Naast het risico op slachtoffers kan er ook grote economische schade ontstaan als gebieden tijdelijk onbewoonbaar zijn of als belangrijke bedrijven lange tijd stil komen te liggen.

Ook hier worden de stappen ‘weten, willen en werken’ doorlopen.

  1. ‘weten’: in 2015 hebben de ministeries samen met de bedrijven nauwkeurig in beeld gebracht hoe kwetsbaar de functies zijn. Vervolgens stellen ze per sector vast hoe zij de kwetsbaarheid gaan verminderen, met concrete stappen en een planning;
  2. ‘willen’: voor 2020 hebben de ministeries de afspraken vastgelegd in beleid en hebben zij geregeld hoe ze erop toezien dat de sectoren daaraan werken;
  3. ‘werken’: voor 2050 en zoveel eerder als mogelijk treffen de sectoren de benodigde maatregelen. De Tweede Kamer krijgt ieder jaar een overzicht van de vorderingen, als onderdeel van het jaarlijkse Deltaprogramma.

Voor vrijwel alle nationale vitale en kwetsbare functies is de stap ‘weten’ doorlopen en een start gemaakt met de start ‘willen’. Ervaringen uit de gebieden, zoals in Botlek en Westpoort Amsterdam, worden daarbij benut. In Westpoort werken de gemeente Amsterdam en Waternet aan een adaptatiestrategie voor vitale en kwetsbare infrastructuur.

De tweede voortgangsrapportage Aanpak nationale Vitale en Kwetsbare functies bevat een uitgebreide beschrijving van de voortgang van afspraken over vitale en kwetsbare functies.

Deltaprogramma 2017

Lees over de voortgang van het thema Ruimtelijke adaptatie aan het Deltaprogramma 2017.