Organisatie gebieden en generieke thema’s

Sinds de start van het Deltaprogramma werken rijk, waterschappen, provincies en gemeenten op een vernieuwende manier samen, met inbreng van kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, bedrijven en burgers. Dit gebeurt voor drie thema’s: Waterveiligheid, Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie. De samenwerking krijgt in nationaal en in regionaal verband invulling.

Deltaprogramma in een nieuwe fase

Na het uitbrengen van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën is het accent in het Deltaprogramma verschoven naar de uitwerking en uitvoering. Een nationale aanpak van het Deltaprogramma blijft belangrijk, met ruimte voor regionale invulling en betrokkenheid van alle partijen. Gedeelde verantwoordelijkheid en gedeeld eigenaarschap van Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen vormen de basis van deze aanpak. Dit past bij de huidige verantwoordelijkheidsverdeling van deze partijen en is in lijn met het Bestuursakkoord Water.

De regionale bestuurlijke verbanden van deze overheden zijn van groot belang, om de deltaopgaven in samenhang met andere gebiedsopgaven te kunnen bespreken. De omvang van de opgaven en de uitwerking daarvan verschilt de komende jaren per gebied en daarmee verschilt ook de bestuurlijke inzet per regio in zwaarte en vorm en per thema. Ieder van de gebieden heeft zelf voor ieder thema een passend gebiedsoverleg gekozen, waarbij de betrokken overheden ook de professionele en inhoudelijke ondersteuning organiseren. De belangrijkste taken zijn het realiseren en verder uitwerken van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën, het informeren van de deltacommissaris over de voortgang en het adviseren over het jaarlijkse voorstel voor het Deltaprogramma.

Nationaal zorgt de Stuurgroep Deltaprogramma voor de bestuurlijke inbedding en advisering aan de deltacommissaris. In de stuurgroep zitten bestuurders van de koepelorganisaties van waterschappen, provincies en gemeenten, de voorzitters van de Gebiedsoverleggen en de directeuren-generaal van de deelnemende ministeries. Deelnemende ministeries zijn Infrastructuur en Waterstaat inclusief Rijkswaterstaat, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Economische Zaken en Klimaat. De deltacommissaris is voorzitter van de Stuurgroep Deltaprogramma.

Generieke thema’s

De manier waarop de drie thema’s bestuurlijk worden gecoördineerd verschilt per thema.  

  • Voor waterveiligheid heeft het portefeuillehouderoverleg, waarin het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de portefeuillehouders van Unie van Waterschappen, Vereniging Nederlandse Gemeenten en Interprovinciaal Overleg zijn vertegenwoordigd, gediend als bestuurlijk platform voor de voorbereiding van het wetsvoorstel voor de nieuwe normen.
  • Voor zoetwater is het Bestuurlijk Platform Zoetwater (BPZ) het coördinerend bestuurlijk overleg van de zeven zoetwaterregio’s en het hoofdwatersysteem en verantwoordelijk voor de deltabeslissing Zoetwater en het Deltaplan Zoetwater.
  • De Stuurgroep Ruimtelijke Adaptatie vervult deze functie voor de uitwerking van dit onderwerp en is verantwoordelijk voor het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie.

Gebiedsgerichte samenwerking en uitvoering

Voor iedere opgave van het Deltaprogramma geldt een eigen logische gebiedsindeling met een daarbij passende bestuurlijke agenda. Via personele unies wordt de verbinding met de andere  gebiedsoverleggen en thema’s gelegd. De bestuurlijke overleggen voor IJsselmeergebied en Zuidwestelijke Delta bespreken zowel Waterveiligheid als Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie.

Voor Waterveiligheid zijn zeven gebiedsoverleggen actief: het Landelijke overleg Kust, Bestuurlijk overleg Waddengebied, Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta, Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied, Bestuurlijk Platfom Rijn, Stuurgroep Deltaprogramma Maas en het Gebiedsoverleg Rijnmond-Drechtsteden (zie kaart). Het voormalige deelprogramma Rivieren is sinds 2015 gesplitst in twee gebieden, Rijn en Maas, omdat de uitwerking van de voorkeursstrategie maatwerk per rivier vraagt.

De gebiedsoverleggen borgen de onderlinge afstemming over overgangsgebieden zoals de IJssel-Vechtdelta, Alblasserwaard en Krimpenerwaard en de regio Amsterdam.

Voor de uitvoering van de waterveiligheidsmaatregelen vervult het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) een centrale rol. De programmadirectie HWBP, een samenwerkingsverband tussen waterschappen en Rijkswaterstaat, draagt zorg voor een samenhangende programmering. 

Er zijn zeven zoetwaterregio’s (zie kaart) aan de slag met de uitwerking van de deltabeslissing Zoetwater en de uitvoering van het Deltaplan Zoetwater inclusief de voorbereiding van de tweede fase zoetwatermaatregelen. Het overleg over Zoetwater in Hoge Zandgronden Oost, Hoge Zandgronden Zuid, Rivierengebied, West-Nederland en Noord-Nederland vindt plaats in regionale bestuurlijke overleggen (RBO’s). Het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied en het Gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta bespreken zowel Waterveiligheid als Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie.

De programmering van de zoetwatermaatregelen wordt door het programmabureau Zoetwater voorbereid. Hierin werken de betrokken overheden en regio’s samen. 

De ambities, afspraken en acties uit het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie vragen om intensieve samenwerking tussen alle overheden. De partners hebben afgesproken de samenwerking – met name in de uitvoering – te baseren op een landsdekkende indeling in ca. 40 werkregio’s (zie kaart). De overheden in een werkregio brengen samen in beeld wat de kwetsbaarheden voor wateroverlast, hitte, droogte en overstroming zijn, stellen samen met burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties de ambitie vast om de kwetsbaarheid te verminderen en voeren daarvoor maatregelen uit. De werkregio’s monitoren de voortgang ten behoeve van hun eigen decentrale besturen. Zeven bestaande gebiedsoverleggen (zie kaart) rapporteren op basis van die informatie over de voortgang van ruimtelijke adaptatie ten behoeve van de jaarlijkse voortgangsrapportage van de deltacommissaris. Het gebiedsoverleg stimuleert de samenhang met de andere opgaven van het Deltaprogramma (waterveiligheid en zoetwatervoorziening).

Afstemming over grensoverschrijdende overgangsgebieden voor alle thema’s vindt plaats in de internationale stroomgebiedscommissies en de bilaterale grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat coördineert dit.

Meer samenhang, minder bestuurlijke drukte

Nu het Deltaprogramma steeds meer in de uitvoeringsfase komt, heeft de deltacommissaris de partners in het Deltaprogramma opgeroepen in de eigen regionale bestuurlijke overleggen de discussie te voeren over het versterken van de inhoudelijke samenhang en dwarsverbanden tussen de thema’s (Waterveiligheid, Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie) en over een vereenvoudiging van de overlegstructuur. Daarom verkennen de partners in het Deltaprogramma of ze het regionale bestuurlijk overleg over deze drie opgaven kunnen combineren en kunnen verbinden met de Delta-aanpak Waterkwaliteit. Een goed voorbeeld is de regio Zuid waar Stuurgroep Deltaprogramma Maas, die waterveiligheid op de agenda heeft staan, aansluitend (‘rug aan rug’) vergadert met het  Regionaal Bestuurlijk Overleg Maas/Hoge Zandgronden Zuid, die vergadert over de onderwerpen waterkwaliteit, zoetwater en ruimtelijke adaptatie.

Verbinding met andere partijen

Het Deltaprogramma legt actief verbindingen met partijen die betrokkenheid hebben bij Waterveiligheid, Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie, met name met de veiligheidsregio’s, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen.

De Stuurgroep Management Overstromingen vervult een centrale rol om de verbinding met de veiligheidsregio’s te leggen. In de regio’s komt de verbinding met de veiligheidsregio’s tot stand via de dijkgraven en burgemeesters die deelnemen aan de regionale gebiedsoverleggen.

Ook maatschappelijke organisaties zijn in alle gebieden betrokken. De wijze waarop de maatschappelijke organisaties in de regio betrokken zijn, varieert per gebied: soms zijn maatschappelijke organisaties medetrekker en soms nemen zij deel aan individuele projecten, zoals lokale gebiedsontwikkeling. Een overzicht:

  • IJsselmeergebied: de maatschappelijke organisaties zijn georganiseerd in het Regionaal Overlegorgaan IJsselmeergebied. De voorzitter van het ROIJ is daarnaast adviserend lid van het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied.
  • Rivieren Rijn: sinds oktober 2015 nemen twee vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties deel aan het Bestuurlijk Platform Rijn: een vertegenwoordiger uit de spiegelgroep Waal-Merwedes en een vertegenwoordiger uit de klankbordgroep van RBO Rijn Oost/Midden. Ook zijn maatschappelijke organisaties betrokken bij een groot aantal projecten en onderzoeken op de Waal, Merwedes, IJssel en Neder-Rijn-Lek.
  • Rivieren Maas: via de klankbordgroep Maas adviseren de maatschappelijke organisaties de Stuurgroep Deltaprogramma Maas. De voorzitter van de klankbordgroep is daarnaast adviserend lid van de Stuurgroep Deltaprogramma Maas.
  • Rijnmond-Drechtsteden: maatschappelijke organisaties zijn bij betrokken bij de uitvoering van de projecten en nemen deel aan jaarlijkse bijeenkomsten.
  • Zuidwestelijke Delta: de maatschappelijke organisaties en statutair georganiseerde belangengroeperingen zijn vertegenwoordigd via de adviesgroep Zuidwestelijke Delta. De adviesgroep kan gevraagd en ongevraagd adviseren aan het gebiedsoverleg. De adviezen worden ingebracht in de vergadering van het gebiedsoverleg door de onafhankelijk voorzitter van de adviesgroep.
  • Kust: maatschappelijke organisaties langs de kust leveren hun inbreng tijdens de jaarlijkse Kustdag.
  • Waddengebied: maatschappelijke organisaties worden bij jaarlijkse bijeenkomsten betrokken. Op nationaal niveau verloopt de betrokkenheid van maatschappelijke organisaties via het Overleg Infrastructuur en Milieu (OIM). Het OIM adviseert de deltacommissaris over Deltaprogramma-brede zaken. Ook voor de generieke thema’s Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie speelt het OIM een belangrijke rol bij het betrekken van maatschappelijke organisaties. De drinkwaterbedrijven nemen deel aan het Bestuurlijk Platform Zoetwater (BPZ) en maatschappelijke organisaties voor landbouw, natuur, scheepvaart en industrieel watergebruik sluiten zich één à twee keer per jaar aan bij dit overleg. Ook voor de jaarlijkse bestuurlijke conferentie over Zoetwater worden de gebruikers uitgenodigd. In overleg met onder andere het Overleg Infrastructuur en Milieu (OIM) wordt nader besproken hoe maatschappelijke organisaties kunnen meewerken aan het klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van ons land.

Voor de betrokkenheid van het bedrijfsleven en de kennisinstellingen spelen het Nationaal Kennis en Innovatieprogramma Water en Klimaat en de Topsector Water een belangrijke verbindende rol.